علم خلاقیت شناسی : علم خلاقیت و نوآوری  

        خلاقیت شناسی جامعه شناختی ( قسمت دوم )

3-3- نشر نوآوری ها در جامعه :

موضوع نشر نوآوری ها در جامعه  را می توان یکی از مهم ترین مباحث تخصصی

خلاقیت شناسی جامعه شناختی دانست . پژوهش ها ی فراوانی در خصوص چگونگی و وعوامل موثر بر میزان انتشار یا عدم نشر یک محصول یا پدیده جدید و

نوآوری در یک جامعه  توسط پژوهشگران متعدد انجام و گزارش شده است .

میزان انتشار یک  نوآوری در جامعه تعیین کننده میزان استفاده و بهره گیری آن

جامعه از آن نوآوری   می باشد .این موضوع  تا حدود زیادی پاسخ دهنده به این

سوال است که چرا  در خیلی از موارد میان ظهور یک نوآوری  با استفاده همگانی

از آن در جامعه فاصله  وجود دارد . چرا بعضی نوآوری ها با سرعت در جامعه گسترده شده و فراگیر می شوند و برعکس برخی نوآوری ها خیلی کند و آهسته  انتشار

می یابند و یا به طورکل فراموش می شوند .

برای مثال ، 50 سال طول کشید تا  طرح کودکستان در آمریکا (در اواخر دهه 1940

پذیرفته شد (راس،1958) ، پذیرش ریاضیات جدید در برنامه درسی مدارس آمریکا

5 سال طول کشید (کارلسون ،1965) ، پذیرش استفاده  فراگیر از کوره تونلی در

صنعت سفالگری درانگلستان  40 سال پس از اختراع آن انجام شد (کورتر و

ویلیامز، 1957) .

پنج  ویژگی  نوآوری که نقش تعیین کننده ای در سرعت و میزان پذیرش آن در جامعه

دارد عبارتند از :

1- مزیت نسبی نوآوری : میزان درک افراد جامعه ازمزایا و مطلوبیت های نوآوری از

جنبه های مختلف کارکردی ، اقتصادی ، اعتبار اجتماعی و  مواردی دیگر .

2- سازگاری نوآوری : میزان هماهنگی و سازگاری نوآوری  با  ارزش های فرهنگی و هنجارها و باورهای اجتماعی .

3- سهولت استفاده از نوآوری : میزان درک افراد جامعه در خصوص سطح سادگی و آسانی بکارگیری نوآوری .

4- سطح آزمون پذیری نوآوری : سطح امکان پذیری آزمودن یا استفاده

آزمایشی از نوآوری .

5- سطح مشاهده نتیجه نوآوری : میزان آشکار شدن نتایج استفاده از

نوآوری و زمان آن .

همچنین افراد جامعه از لحاظ میزان پذیرش نوآوری  شامل 5 دسته  نوآوران ،

اولین پذیرش کنندگان ، زود پذیران (تند پذیران ) ، کند پذیران  و دیرپذیران می باشند

(کرمی ، فنایی ، 1376 به نقل از راجرز و شومیکر،  1975).

نظام اجتماعی نیز یکی دیگر از عوامل تعیین کننده سرعت و میزان پذیرش نوآوری

در جامعه دارد .

نظام اجتماعی دارای سرعت و میزان پذیرش نوآوری بالا دارای ویژگی های زیر

 می باشد :

1- دیدگاه و گرایش مثبت نسبت به تغییر،

2- استفاده کننده بیشتر از فناوری های پیشرفته  و تقسیم کار ، 

3- اهمیت و ارزش زیاد قائل بودن برای علم و دانش و آموزش و یادگیری ،

4- دارای ارتباطات کاری نظام دار،

5- دارای نگرش جهانشهری ،

6- همدلی بالای افراد جامعه با یکدیگر (کرمی ، فنایی ، 1376 به نقل از

راجرز و شومیکر،  1975).

تعدادی از مهمترین نتایج پژوهشی در باره نشر نوآوری ها در جامعه به شرح زیر      می باشند :

1- نظام اجتماعی (اجزائی از قبیل هنجارهای اجتماعی و سطح سواد ) نقش

مهمی در نوگرائی افراد دارد (داویس ، 1968 . فلین ، 1963).

2- زودآگاهان  و زود پذیران نوآوری در مقایسه با دیرآگاهان و دیر پذیران ،از منزلت اجتماعی بالاتری برخوردارند (بنجامین ،1965. کیولین ، 1968 . مارتینز، 1964 .   ساگال ، 1966).

3- زودآگاهان و زود پذیران  نوآوری در مقایسه با دیر آگاهان و دیر پذیران ، بیشتر در معرض تماس با وسایل ارتباط جمعی هستند (سیلاد ،1965. بیل ، 1960 .       دویچمن ، 1963 . گرینبرگ ، 1965.).

4- زودآگاهان  و زود پذیران  نوآوری در مقایسه با دیرآگاهان و دیر پذیران ، مشارکت اجتماعی بیشتری دارند (دلنی ، 1966 . اربی ، 1962 ، کیولین ،1968 . مارتینز، 1964 ) .

5- زودآگاهان از نوآوری  در مقایسه با دیر آگاهان ، نگرش  جهانشهری تر دارند      (هابز، 1960 . کیولین ، 1968 . مارتینز، 1964 ) .

6- احتمال عدم ادامه نوآوری توسط  دیر پذیران ، بیشتر از زود پذیران نوآوری است

( دویچمن و هاونز، 1965 . لیتهلد ، 1965 ) . 

7- سرعت کسب آگاهی از نوآوری  بسیار سریع تر از سرعت پذیرش آن می باشد   (بیل و راجرز، 1960 ) .

8- برداشت افراد مبنی بر مزیت نسبی نوآوری  ، با سرعت پذیرش آن همبستگی مثبت دارد (فلیسیانو ، 1964 ، اراسموس ، 1962 ) .

9- برداشت افراد مبنی بر میزان سازگاری بالای نوآوری ، با سرعت پذیرش آن همبستگی مثبت دارد ( براندنر، 1960 . فلیگل ،1967) .

10- برداشت افراد مبنی بر پیچیدگی نوآوری و دشواری استفاده از آن ، با سرعت پذیرش نوآوری همبستگی منفی دارد (کارلسون ، 1965 . داندا ، 1968 ) .

11- میزان یکپارچگی ارتباطات در یک نظام اجتماعی ، با سرعت پذیرش نوآوری  همبستگی مثبت دارد( کلمن ،1966 . مندز ، 1964  ) .

12- احتمال با سواد بودن زود پذیران نوآوری  به مراتب بیش از کند پذیران می باشد (برلسن ، 1966 . باز، 1964) .

13- زود پذیران نوآوری در مقایسه با کند پذیران ، نسبت به تغییر دیدگاه مثبت تری  دارند (آسکروف ، 1966 . بادر ، 1961 ) .

14- زود پذیران نوآوری  در مقایسه با کند پذیران ، انگیزه پیشرفت بیشتری دارند    ( روی ، 1968 . اسمیت ، 1966 ) .

15- پذیرش تصمیمات نوآوری جمعی با میزان مشارکت اعضای نظام اجتماعی در تصمیم گیری ها رابطه مثبت دارد ( داویس ، 1965 . کوئیلی و استریت ، 1965 ) . (کرمی ، فنایی ، 1376 به نقل از راجرز و شومیکر،  1975).

3-4- دیگر موضوعات خلاقیت شناسی جامعه شناختی :

یکی از بخش های مهم  خلاقیت شناسی جامعه شناختی که پژوهشگر به بررسی

آن اقدام نموده است تبیین زیر شاخه های تخصصی آن می باشد . بنابراین به اعتقاد

نگارنده ، خلاقیت شناسی جامعه شناختی  محورهای موضوعی پژوهشی  متعددی را در بر می گیرد که در اینجا  به برخی از مهمترین آنها به طور فهرست وار اشاره     می گردد :

1- خلاقیت شناسی تاریخی جامعه شناختی

2- خلاقیت شناسی جامعه شناختی علم و فناوری

3- خلاقیت شناسی جامعه شناختی صنعتی

 4- خلاقیت شناسی جامعه شناختی شهری

5-  خلاقیت شناسی جامعه شناختی پزشکی

6- خلاقیت شناسی جامعه شناختی هنر

۷- خلاقیت شناسی جامعه شناختی ادبیات

 * منبع : خلاقیت شناسی جامعه شناختی ، نوشته دکتر سید مهدی گلستان هاشمی ،

مجله رشد آموزش علوم اجتماعی ، دوره ۱۱، شماره ۳ ، بهار ۱۳۸۷ .