علم خلاقیت نوآوری شناسی  - Creanovatology

علم خلاقیت نوآوری شناسی یک علم میان رشته ای است که به مطالعه ی ابعاد و جوانب مختلف فرایندها و پدیده های خلاقیت ، ابداع ،اختراع و نوآوری با رویکردها و روش شناسی های گوناگون می پردازد ( گلستان هاشمی، ۱۳۷۹ ،۱۳۸۰) .

واژه ی Creanonatology واژه ی جدیدی است که برای جامع تر و گویاتر بیان شدن این علم میان رشته ای ( به عنوان علم خلاقیت و نوآوری ) برای اولین بار ابداع و به کار گرفته شده است . این واژه تلفیقی از واژه های زیر می باشد و معانی و مفاهیم آنها را در بر دارد ( گلستان هاشمی ، 1391) :    

واژه ی Creanovation واژه ای است که می توان آن را معادل « خلاقیت نوآوری » دانست :

Creanovation : Creation + Invention + Innovation

Creanovatology : Science of Creanovation

Creanovatology : Creatology + Inventology + Innovatology

همان طور که در ترکیبات واژگانی فوق ملاحظه می گردد واژه های جدید حالت تلفیقی داشته و از طیف معنایی بیشتر ی برخوردار می باشند ( گلستان هاشمی ، 1391 ).    

مدیریت نوآوری جامع : مهندسی نوآوری - مهندسی سیستم

 مدیریت نوآوری جامع (  Total Innovation Management ) به عنوان یک نظام حامع مدیریت فرایندهای خلاقیت و نوآوری زیر نظام های متعددی با ویژگی های میان رشته ای و چند تخصصی مانند سیستم مهندسی نوآوری ، سیستم مهندسی محصول و مهندسی سیستم  را شامل می گردد . 

 مهندسی نوآوری ( Innovation Engineering )اصطلاحی است که بر حسب تعریف نوآوری و نیز بر حسب سیستم نوآوری شده دارای معانی متفاوتی می باشد. اگر نوآوری معطوف به محصول باشد و این محصول یا به عبارتی سیستم نوآوری شده سطح پیچیدگی زیادی نداشته و در زمینه سازمان یا صنعت خاصی نباشد به مفهوم حل خلاق مسئله و مهندسی اختراع نزدیک تر است .اگر محصول( سیستم نوآوری شده)سطح پیچیدگی زیاد نداشته ولی در سطح سازمان باشد به مفهوم مهندسی محصول جدید نزدیک تر است و اگر محصول (سیستم نوآوری شده)از نوع سیستم های پیچیده و چند تخصصی و چند رشته ای بوده و نیز در سطح سازمان باشد در این حالت به مفهوم مهندسی سیستم نزدیک تر می باشد (گلستان هاشمی،1390 ).

مهندسی سیستم  یا مهندسی سامانه ها ( Systems engineering) عبارت از روش شناسی تخصصی مبتنی بر رویکرد سیستمی بوده و دارای ماهیت میان رشته ای و چند تخصصی است که به یکپارچه سازی هدفمند مجموعه ای از اجزا و عناصر و شکل دهی یک مجموعه کامل و ایجاد یک محصول مشخص با قابلیت ها و کارامدی های تعیین شده می پردازد. مهندسی سیستم دانش و روش شناسی چند رشته ای و چند تخصصی طراحی و یکپارچه سازی و خلق سیستم های فنی مهندسی پیجیده  ( محصولات پیچیده مانند یک فضا پیما) می باشد . مهندسی سیستم به عنوان سیستم مهندسی نوآوری محصولات پیچیده از زیر نظام های نظام مدیریت نوآوری جامع و نظام مدیریت جامع خلق ارزش در سازمان های دانش بنیان و نوآور و مبتنی برانواع فناوری های پیشرفته و محصولات پیچیده محسوب می گردد ( گلستان هاشمی ، 1390 )

مهندسی سیستم در یک تعریف کلی عبارت از روش شناسی تخصصی انسجام بخشی و یکپارچه سازی هدفمند مجموعه ای از اجزا و عناصر و شکل دهی یک سیستم کامل با ویژگی ها و قابلیت های کارکردی مشخص می باشد. به بیان دیگر مهندسی سیستم دانش و روش شناسی در کنار هم قرار دادن اصولی کلیه اجزا و عناصر زیر مجموعه یک سیستم و برقراری روابط تعاملی هدفمند و هم افزایانه میان آنها به بهترین شیوه ممکن است که در نهایت منجر به ایجاد یک مجموعه یا سیستم کلان ( محصول ) با قابلیت و توانمندی مشخص به منظور پاسخگویی به نیازهایی خاص می باشد . مهندسی سیستم بر اساس رویکرد سیستمی استوار بوده و دارای ماهیت میان رشته ای و چند تخصصی است و بیشترین کاربرد را در ایجاد سیستم های پیچیده و دارای تنوعی از انواع فناوری ها دارد . مهندسی سیستم به معانی مهندسی طراحی سیستم های پیچیده ، مهندسی نوآوری محصولات پیچیده ، سیستم مدیریت مهندسی نوآوری محصول پیچیده و به عبارتی سیستم ایجاد سیستم های پیچیده می باشد . ( گلستان هاشمی ،1390 ).

 برای مهندسی سیستم تعاریف متعدد و متنوعی ارائه شده است که البته اکثر آنها اشتراک مفهومی بالایی دارند. انجمن بین المللی مهندسی سیستم (INCOSE) مهندسی سیستم را چنین تعریف نموده است : مهندسی سیستمیک رویکرد میان رشته ای برای تحقق بخشیدن به سیستم های موفق( Successful Systems) می باشد.در این راستا بر فرایندهای تعریف نیازهای مشتری و تعریف قابلیت های اولیه مورد نیاز در چرخه ی توسعه،الزامات مستند سازی ، طراحی و اعتبارسنجی سیستم معطوف است.هدف مهندسی سیستم برآورده شدن حداکثری نیازهای مشتریان و ذینفعان سازمان باحداکثر کیفیت و اعتمادپذیری و حداقل هزینه هاو طبق برنامه از پیش تعیین شده می باشد (گلستان هاشمی ، 1390 به نقل از INCOSE ).

یکی از متداول ترین رویکردها به مهندسی سیستم ، فرایندهای هفت گانه برای آن لحاظ گردیده که یا عبارت SIMILAR نشان داده می شود که شامل موارد زیر می باشد: - بیان مسئله - بررسی انواع گزینه ها - مدل سیستم - یکپارچه سازی - راه اندازی سیستم - ارزیابی عملکرد - ارزیابی مجدد (گلستان هاشمی ، 1390 به نقل از INCOSE ).

از جمله معتبرترین منابع دانشی مهندسی سیستم موارد زیر می باشند:

  • راهنمای پیکره دانش مهندسی سیستم SEBoK
  • راهنمای مهندسی سیستم انجمن INCOSE
  • راهنمای مهندسی سیستم ناسا(NASA-SEH) ( گلستان هاشمی ، 1390) .