علم خلاقیت شناسی و شاخه ها (گرایش های ) آن

علم  خلاقیت شناسی

علم خلاقیت شناسی (Creatology) عبارت است از علم مطالعه فرایند ها و پدیده های خلاقیتCreativity و نوآوری (Innovation) درهمه زمینه های علمی ، فناورانه ، صنعتی ، سازمانی ،اجتماعی ، ادبی ، هنری و غیره با رویکردها و روش شناسی های مختلف (گلستان هاشمی ،1379) .

خلاقیت شناسی یک حوزه علمی میان رشته ای و چند رشته ای است و دارای زیر رشته ها یا شاخه های تخصصی درونی و بیرونی متعددی می باشد .

 برحسب این که خلاقیت و نوآوری با رویکرد چه رشته ای مورد مطالعه و بررسی قرار بگیرد انواعزیر رشته ها  یا شاخه های درونی خلاقیت شناسی شکل می گیرد.

 همچنین بر حسب این که خلاقیت و نوآوری چه زمینه یا موضوعی ،  با رویکرد های فوق مورد مطالعه و بررسی قرار گیرد دراین صورت زیر رشته ها یا شاخه های بیرونی خلاقیت شناسی تشکیل می شوند (گلستان هاشمی ،۱۳۸۰،۱۳۷۹ ،۱۳۸۲،۱۳۸۱ ) .

 رویکرد یکپارچه و جامع خلاقیت شناسی را می توان رویکرد خلاقیت شناختی نامید .

 « خلاقیت شناسی » واژه ای است که برای نامیدن رشته علمی تخصصی میان رشته ای و چند رشته ای مطالعه فرایندها و پدیده های خلاقیت و نوآوری واژه گزینی شده است  و برابر انگلیسی  آن Creatology  می باشد .

واژه « خلاقیت شناسی » از لحاظ  ساختار واژگانی مانند  واژه های « زیست شناسی » ،                « زمین شناسی » ، « جامعه شناسی » ، « روان شناسی »  و دیگر واژه های مشابه می باشد .

 مطالعه در باره خلاقیت و نوآوری حداقل از اوایل قرن بیستم مورد توجه قرار گرفته و در نیمه دوم قرن بیستم به عنوان یک حوزه علمی پژوهشی فعال ، مطالعات زیادی توسط پژوهشگران متعدد از رشته ها و خواستگاههای علمی گوناگون درکشورهای مختلف انجام شده است . از جمله پژوهشگران  و صاحبنظران برجسته ای مانند گیلفیلان ، آسبورن ، تورنس ، گیلفورد ، آلتشولر ، ماگیاری بک ، استرنبرگ و.... .

رشته علمی خلاقیت شناسی ، یک حوزه علمی میان رشته ای و چند رشته ای است .

یعنی این رشته ، تلفیقی خلاق و هدفمند از اصول و مفاهیم رشته هائی از علوم انسانی و اجتماعی علوم پایه و علوم فنی مهندسی می باشد ، بنابراین باید توجه داشت که کلمه « خلاقیت  » به تنهائی با علم « خلاقیت شناسی » تفاوت بسیار زیادی دارد و نباید کلمه خلاقیت متوجه یک مفهوم متداول و قالبی شود ، همان طور که معنی « زیست » با  « علم زیست شناسی »، یا کلمه      « زمین » با « علم زمین شناسی » و... کاملا متفاوت است و فرق زیادی دارند .

بنابراین درطبقه بندی های جدید علوم ، این علم جزو « علوم بین رشته ای و چند رشته ای » قرار می گیرد و فقط مثلا جزو علوم فنی مهندسی یا فقط جزو علوم انسانی نیست .

بر حسب این که فرایندها و پدیده های خلاقیت و نوآوری یعنی کلیه ابداعات و اختراعات در همه  زمینه ها ( علمی ، فناورانه ، صنعتی ، سازمانی ، هنری ، اجتماعی و غیره ) از چه جنبه یا رویکرد و چه نوع روش شناسی مورد مطالعه و بررسی قرار بگیرند ، انواع شاخه ها یا گرایش های علم خلاقیت شناسی شکل می گیرند .

بر این اساس علم خلاقیت شناسی شامل شاخه ها یا گرایش های تخصصی  زیر می باشند            ( گلستان هاشمی ، ۱۳۷۹ ، ۱۳۸۰ ، ۱۳۸۱ ، ۱۳۸۲ ، ۱۳۸۵ ، ۱۳۸۷ ، ۱۳۸۹) :

۱- « خلاقیت شناسی روانشناختی  » .

۲- « خلاقیت شناسی جامعه شناختی » .

 3- « خلاقیت شناسی پرورشی » .

۴- « خلاقیت شناسی سازمانی و مدیریتی » ،

      مدیریت خلاقیت و نوآوری .

۵- « خلاقیت شناسی تاریخی » .

۶- « خلاقیت شناسی آینده شناختی » .

۷- « خلاقیت شناسی TRIZ » ( خلاقیت شناسی اختراعات :

اختراع شناسی تحلیلی –  مهندسی خلاقیت و نوآوری) .

۸- « خلاقیت شناسی HS-TRIZ » (تریز در نظام های غیر فنی ) .

۹- « خلاقیت شناسی طبیعت محور فناورانه ( بیونیکی ) .

۱۰- « خلاقیت شناسی طبیعت محور غیرفناورانه ( بیوایسکی ) .

۱۱- « خلاقیت شناسی اقتصادی » . 

۱۲- « خلاقیت شناسی فلسفی » .

13- « خلاقیت شناسی علمی تخیلی » .

 

برگزاری سومین کنفرانس ملی خلاقیت شناسی،تریز(TRIZ)و مهندسی و مدیریت نوآوری ایران

سومین کنفرانس ملی خلاقیت شناسی،تریز(TRIZ)و مهندسی و مدیریت نوآوری ایران              در روزهای ۵ و ۶ آبان ۱۳۸۹ در تهران ، مجتمع فرهنگی آموزشی فرهنگیان برگزارگردید .

در این کنفرانس علاوه بر ۵ سخنرانی ،  ۲۸ مقاله علمی به صورت سخنرانی و ۲۱ مقاله علمی به صورت پوستری ارائه گردید . 

استاد هوشنگ مرادی کرمانی نویسنده خلاق و بزرگ کشور و برنده جایزه جهانی هانس کریستین اندرسن ، که ازآن به جایزه نوبل ادبیات کودک و نوجوان تعبیر می شود ،یکی از سخنرانان کنفرانس با عنوان کوچه های پیچاپیچ خلاقیت بودند . 

 

مقالات پذیرش شده سومین کنفرانس ملی خلاقیت شناسی،تریز ومهندسی و مدیریت نوآوری ایران

 بنابه اعلام وبگاه دبیرخانه سومین کنفرانس ملی خلاقیت شناسی،تریز (ُTRIZ)و مهندسی و مدیریت نوآوری ایران  از میان تعداد ۲۲۰ مقاله ارسال شده برای دبیرخانه کنفرانس، تعداد 106 مقاله زیر پس از بررسی و ارزیابی علمی مورد پذیرش قرار گرفته اند : 

1-  بررسی و اولویت بندی عوامل تاثیرگذار مدیریت دانش بر نوآوری

   با استفاده از تکنیک تحلیل سلسله مراتبی ( AHP )

دکتر سعید سعیدا اردکانی – دکترسید محمود زنجیرچی – امیررضا کنجکاو منفرد- سید حسن حاتمی نسب

 2- بررسی رابطه سازمان یادگیرنده و خلاقیت و نوآوری

 دکتر بهاره عزیزی نژاد – دکتر میرمحمد سید عباس زاده

 ۳-  تاثیر آموزش خلاقیت مبتنی بر روش میکر بر میزان تولید واگرای

     روابط نمادی( DSR)

    قدرت الله بلوچی – دکتر جهانشاه محمد زاده – دکتر حسین مهدی زاده

 4-     خلاقیت در جوامع جمع گرا : پرورش خلاقیت کودکان

     دکتر محبوبه البرزی

 5-   تجزیه و تحلیل محتوای کتاب های درسی بر مبنای مولفه های خلاقیت

     دکتر ابراهیم صالحی عمران – حسین چهارباشلو

 6-     بررسی سبک رهبری مدیران و خلاقیت کارکنان

(مطالعه موردی : شرکت کلرپارس تبریز)

دکتر جعفر بیک زاد – محمد ذوالفقارنژاد – اسماعیل عمران زاده  

 7- حل تضادهای موجود در سلسله مراتب اهداف سازمانی صنایع با روش TRIZ

    دکتر صدیقه خورشید – داود ابراهیمی

  8- بررسی الگوی تدریس مدیریت بر آموزش از منظر خلاقیت در یادگیری و یادگیری خلاقیت

    دکتر محمد رضا بهرنگی

 9- مهارت های تفکر و خلاقیت با مدل هرمن و روش های کاربردی اندیشه گرا

   ناظم بهجویا

 10- کاربرد TRIZ برای مدل سازی سیستم

     دکتر مهدی اکبری

 11- تاثیر فرایند اشتراک دانش بر قابلیت نوآوری سازمانی

    دکتر محمد رضا آزاده دل – دکتر فرزین فرحبد – مریم فرجندی

 12- مقایسه بین شاخص های موثر بر نوآوری در ایران با سایر کشورهای اپک

    دکتر ابوالفضل شاه آبادی – آرش حیدری

 13- کاربرد ماتریس تناقضات TRIZ برای مدیریت ضایعات با استفاده از روش های تولید ناب

   دکتر آرش شاهین – سید محمد امین مرتضوی

 14- ارائه یک چارچوب مدیریتی به منظور ادغام مدیریت دانش و نوآوری

    دکترسعید سعیدا اردکانی- دکترسیدمحمود زنجیرچی- سید مسعود حکاکی- امیررضا کنجکاومنفرد

 15- بررسی نظری اثر سرمایه اجتماعی و کیفیت نهادی بر نوآوری: مقایسه وضعیت نوآوری                                        در  کشورهای منطقه MENA و گروه G7

  دکترسعید عیسی زاده – نیلوفرسلطانی فیروز

 16- کاربرد QFD در رتبه بندی عوامل تاثیرگذار بر خلاقیت سازمانی

   دکتر حسن لباف – مهدی پورمصطفی

 17- مطالعه تطبیقی عوامل موثر بر تصمیم گیری و خل خلاقانه مسئله توسط دانشجویان

   دکتر محمد جعفرپور

 18- به کارگیری مفاهیم کایزن و دانش TRIZ در استاندارد بین المللی مدیریت کیفیت

   نازنین آزاده – ابوالفضل صادقیان

 19- بررسی رابطه بین ابعاد روحیه کارآفرینی با وِیژگی های دموگرافیک مدیران                                                                  و کارکنان واحدهای تحقیق و توسعه

  دکترعلی اکبرامین بیدختی – فاطمه مالکی

 20-   بررسی رابطه سبک های حل مسئله و پیشرفت تحصیلی دانشجویان

     حیدرعلی زارعی

 21- خلاقیت در ساختارهای مکانیکی و ارگانیکی

   فاطمه شفیعی – دکتر داوود حسین زاده

 22- تحلیلی بر نتایج نظرسنجی وبگاه فکر نو در باره تخیل

   حمید میرزا آقائی 

   23- ویژگی های فرهنگ سازمانی برانگیزاننده و حامی خلاقیت و نوآوری  

     دکتر سعید سعیدا اردکانی – فرشید میرزاعلیان – حسین قاضوی

   24- بافت سازمانی و خلاقیت و نوآوری در سازمان

     دکتر مسعود پورکیانی – مهدی هاشم زهی

   25- سازمان یادگیرنده کارآفرین : رهیافتی به سوی کارآفرینی

      دکتر بهاره عزیزی نژاد – دکتر میر محمد سید عباس زاده

   26- بررسی رابطه خلاقیت و بلوغ عاطفی دانشجویان

        بهناز بهزادی – احمد روحانی

   27- بررسی جایگاه تفکر خلاق در برنامه درسی علوم تجربی

             فریبا جمشیدی – دکتر عباس قلتاش

   28- آینده پژوهی و جهت گیری تحقیق و توسعه

    مریم حاج فتحعلیان – محمد مهدی ابریشمی – مجید بهمنی

  29- بررسی ارتباط سبک های یادگیری و خلاقیت با پیشرفت تحصیلی

     زهرا اسلامی – سید عبدالله هاشمی

   30- چگونگی پرورش خلاقیت دانش آموزان ( گزارش اقدام پژوهی )

      فریبا جمشیدی

    31- بررسی نقش مدیریت دانش در نوآوری

      دکتر پیمان اخوان – مرتضی ابوعلی

   32- به کارگیری TRIZ برای بهبود خدمات مرجع الکترونیکی

     دکتر فاطمه مکی زاده – دکتر مرتضی کوکبی

  33- بررسی رابطه بین هوش هیجانی و نوآوری کارکنان

        ( مطالعه موردی : شرکت پخش فراورده های نفتی )

    فروزان نجاتی پور – دکتر رضا رسولی – محمد رضا جابرانصاری

    34- کاربرد مهندسی خلاقیت بیونیکی در پژوهش های صنایع هوافضا

         و مطالعه موردی بهبود سیستم ربات بال زن

       علیرضا منصوریان

   35- شناخت و دسته بندی عوامل نوآوری با استفاده از نمودار پارامتر

    دکتر آرش شاهین – انسیه بخشی 

 36- رهبر آموزشی راهبر خلاقیت و نوآوری

     دکترلیلا صفائی فخری – دکتر لیلا شریفیان

  37- بررسی خلاقیت تصویری در کتاب های فارسی

        رباب اوجاقی – فهیمه پهلوان

  38- بررسی رابطه خلاقیت و بهزیستی روانشناختی دانشجویان

     فاطمه سفیدی – دکتر ولی الله فرزادی

  39- خلاقیت : چراغ راه آینده سازمان ها

     دکتر مسعود پورکیانی –  محمد سمیعی درونه

  40- بررسی رابطه بین ذهنیت فلسفی و خلاقیت

    خه بات شجاعی – دکتر ناصر خامنه – طلیحه خضری

  41- مطالعه موردی بهره گیری از TRIZ در استراتژی نگهداری و تعمیرات شرکت سایپا

     محمد زمانی مهر – سید مجیدرضا طائی – مرتضی رضایی

 42- فرهنگ سازمانی به عنوان زمینه ای برای توسعه خلاقیت مدیران

  دکتر بهاره عزیزی نژاد – دکتر میرمحمد سید عباس زاده– قاسم پاشوی - دکتر اکبر سلیمان نژاد   

  43- تاثیرآموزش به روش تفکر انتقادی بر پیشرفت تحصیلی درس ریاضی دانشجویان

           محمد حسین بیات

   44- بررسی میزان برخورداری کتاب های فارسی دوره راهنمائی از مولفه های خلاقیت

     دکترحجت الله فانی – بابک شمشیری – حکیمه محمدی

      45- بررسی اهداف و شیوه های پرسش گری در دو تفکر همگرا و واگرا

           سهیل نهرور

       46- بررسی رابطه بین رفتار سیاسی کارکنان و خلاقیت در سازمان

          ایمان صباغ ملا حسینی

       47- نگاهی به نوآوری در SME ها با مطالعه موردی سه SME دراصفهان

          بهنام خاموش پور – مریم عبدی راد

       48- مروری بر مفاهیم خلاقیت و عوامل تقویت و تضعیف آن در دانش آموزان

          پوران خروشی

       49- بررسی اثرات سرریز تحقیق و توسعه و پیشرفت فناوری در ایران

           اصغر مبارک

       50- رابطه نوآوری و عملکرد

          سجاد صالحی

        51- یادگیری خلاق از طریق آموزش شیوه های مختلف حل مسئله

           مرضیه باینده – محمد ردوان شریف زاده

        52- بررسی پنج عامل شخصیتی و سلامت روان به عنوان پیش بینی کننده های نوآوری

            ( مطالعه موردی : کارکنان سازمان های شهرستان اردبیل )

          سمیه تکلو وریناب – دکتر عباس ابوالقاسمی

       53- مروری بر صادرات با فناوری پیشرفته (هایتک) جهان و ایران

           اصغر مبارک

    54- عوامل موثر بر نوآوری سازمانی

       دکتر مظفرالدین واعظی – حیدر چوپانی – لیلا فشالنج

  55- موانع و چالش های خلاقیت و نوآوری در سازمان ها و راهکارها

      زهرا باقری – حیدر چوپانی

    56- تاثیرات متقابل کارآفرینی و فناوری اطلاعات

           دکتر سید احمد حسینی – ابراهیم زارع پور

    57- عوامل موثر بر توسعه کارآفرینی زنان و دختران دانشجو

            دکتر زهره سعادتمند - محمد حسین رجاییان       

    58- تاثیر آموزش مهارت های اجتماعی بر خلاقیت دانش آموزان

       مجید ظروفی

  59- بررسی نوآوری در سازمان با استفاده از نظریه زمینه ای

( مطالعه موردی : شرکت آبفا مازندران )

 فریدون ابوالقاسم زاده – مصطفی حسین زاده – گلمان رحمانی فر

 60- توسعه فناوری تجهیزات رباتیک با روش تریز (TRIZ  ) 

   مورد کاوی : معاونت تولید قطعات پرسی شرکت ایران خودرو

    ابوالفضل صادقیان – حبیب کراری – علی خلیلی

 61- ارائه راهکاری جهت طراحی و پیاده سازی سیستم

       مدیریت دانش در بستر نرم افزاری شیرپوینت

       آرش حاجی خانی

 62- بررسی رابطه سبک های دلبستگی و خلاقیت

    نجمه حسینی خواه – مجتبی واحدیان

 63- تاثیر عوامل فردی و سازمانی بر خلاقیت مدیران

   بهروز اسکندرپور – سیاوش پورطهماسبی

 64- نوآوری در خلق ارزش با تلفیق مهندسی ارزش و اصول ناب

   علی فرهادی محلی – مریم شفیعی

 65- بررسی رابطه خلاقیت و ورزش

   محمد حسین انصاری

 66- بررسی موانع آموزشی شکوفائی خلاقیت دانش آموزان

 دکتر نجمه وکیلی – علی امینی

 67- بررسی روش های نوآوری در SME های کشورها و    ارائه راهکار برای ایران 

شیرین مرادی – محمد نجفی آبکنار

 68- پرورش استعداد خلاقیت ادبی : آموزش نگارش خلاق در کلاس درس انشاء

پوران خروشی

 69- عوامل موثر بر خلاقیت فردی در سازمان ها و راهکارهای ارتقاء آن در آموزش عالی

    سید محمود صابری – دکتر جبرائیل فرزانه – سیاوش پورطهماسبی

 70- بررسی تاثیر خلاقیت و نوآوری در چابکی کارکنان

   ( مطالعه موردی : بانک ملی شهرستان سنندج )

    نریمان عبدی – دکتر عادل صلواتی – شهریار قاسمی

 71- توسعه محصول جدید در محیط کلاس جهانی

    علی مشدئی

 72- نقش حمایتی محیط خانه و خانواده از خلاقیت فرزندان

   نازیلا کریمی – دکتر محمد رضا بهرنگی

 73- بررسی ارتباط ساختارسازمانی با میزان خلاقیت ( موردکاوی :دبیران دبیرستان ها )

   دکتر بهاره عزیزی نژاد- دکتر میرمحمد سید عباس زاده

74- بررسی تاثیر ارزشیابی توصیفی و ارزشیابی کمی بر خلاقیت دانش آموزان

فاطمه گلستان جهرمی – معصومه گلستان جهرمی

 75- انعطاف پذیری استراتژیک ، نوآوری محصول و سود آوری شرکت

   دکتر حسن دهقان دهنوی – غزاله ندافی

 76- اصول طراحی مسکن با رویکردی به پرورش خلاقیت کودکان

   دکتر امیررضا کریمی آذری – دکتر سید باقرحسینی زاده – دکتر فرهنگ مظفر – دکتر فاطمه مهدی زاده

 77- مروری بر تعاریف و مفاهیم نوآوری

    سمانه دربندی – دکتر علیرضا نادری

 78- ارائه یک ساختار مدیریت دانش سازمانی به منظور کمک به تسهیم دانش

    دکتر غلامرضا بردبار- امیررضا کنجکاو منفرد

 79- بررسی تاثیر آموزش حل خلاق مسئله بر میزان مسئله محوری

     پروژه های علمی  درس علوم تجربی ( گزارش اقدام پژوهی )

     معصومه نژاد حسینی

 80- بررسی رابطه خلاقیت و هیجان خواهی در دانشجویان

     بهناز بهزادی – احمد روحانی

 81- ارائه مدلی جامع از عوامل تعیین کننده فرهنگ سازمانی مشوق

     خلاقیت و نوآوری بر مبنای دیدگاه سیستمی

     لیلا میرزاده – دکتر محمد علی حقیقی

 82- بررسی مدیریت دانش و خلاقیت در کمیته ملی المپیک

    محمد حسین انصاری

 83- خلاقیت منبع استراتژیک در سازمان های رسانه ای

    مطالعه شرکت های رسانه ای خلاق

   دکتر احتشام رشیدی – دکتر انسیه ابری

 84- مروری بر نظریه سرریز دانش کارآفرینی

   علی مشدئی

 85- منطق پذیری هوش معنوی در فرایند تصمیم گیری

    محمد کدخدا – حوریه جهانی

 86- تاثیر آموزش تریز بر تقویت خلاقیت و مخاطره پذیری کارآفرینان

     فاطمه مالکی - دکتر علی اکبر امین بیدختی

 87- بررسی عوامل موثر بر بقای شرکت های ایرانی

     کاظم شاطری امیری – مجتبی متان – مجتبی اسفندیار

 88- اثربخشی آموزش روش های گروهی خلاقیت بر افزایش اشتیاق شغلی

       کارکنان ( مطالعه موردی : کارکنان بنیاد شهید اهواز )

      دکتر منصور سودانی – دکتر عبدالله شفیع آبادی – الهام یادگاری- کبری محمدی

 89- بررسی تاثیر آموزش های کارآفرینی بر میزان خلاقیت

    فاطمه گلستان جهرمی – معصومه گلستان جهرمی

 90- بررسی عوامل زمینه ساز خلاقیت سازمانی  و ارائه مدل

     دکتر سعیده شاه طالبی – دکتر محمد حسن پرداختچی

  91- مهندسی خلاقیت بیونیکی و معماری

    پوران طاهر مقدس – فرناز کیمیا

 92- استفاده از تحلیل تضاد ریشه ای ( PCA ) به منظور شناسایی

     تناقض های مسئله و به کارگیری تریز (  TRIZ ) برای دستیابی به راه حل آنها

     صادق شهبازی

 93-روش های ارزیابی ایده ها ( مطالعه موردی : ایده های حاصل از طوفان فکری )

میثم زرگر پور – زهرا صادقی

 94- بررسی رابطه سبک تفکر خلاقانه با قابلیت انطباق مدیران

اکرم مقدسی – دکتر میرمحمد سید عباس زاده

  95- کاربرد مهندسی خلاقیت تریز (  TRIZ  ) در حل مسئله

    ( مطالعه موردی : شرکت ایرانیت اصفهان )

     علیرضا منصوریان – محمود پورعسگری )

 96- شکاف دانشی نخبه و نابغه در بزرگراه استعداد

فهیمه ولادت – دکتر عبدالکریم نوه ابراهیم

 97-  خلاقیت و تحول بنیادین در آموزش و پرورش

    حسین ترکاشوند

 98- بررسی تحلیلی عمده ترین عوامل عدم شکوفائی خلاقیت دانش آموزان

    دکتر سید علیقلی روشن – دکتر عبدالوهاب بورقاز- عبدالباسط مرادزاده

 99- کاربردهای خلاقیت و تریز 

    مهدی بصیر زاده

 100-  یادگیری سازمانی و نوآوری

دکتر پرویز احمدی – مهسا پیشدار

 101- هوش سازمانی و خلاقیت و نوآوری

     رقیه علیلو – صابر قربانی   

 102- بررسی رابطه میزان خلاقیت و محرک های اجتماعی خلاقیت

دکتر مصطفی قادری 

 103- مهندسی معکوس با استفاده از نرم افزار  SOLID WORKERS برای

        مهندسی نوآوری محصول

مجید شفیعی

 104- نهادینه شدن نوآوری و نهادینه سازی کارآفرینی در سازمان

    دکتر امین رضا کمالیان – نورمحمد یعقوبی – اشکان الیاس کردی

 105- حل خلاق مسئله با تفکر استعاری

     یوسف عابدی

 106- ویژگی های یک مدرسه قدرتمند

    دکتر محمد بهروزی – مه لقا فرشباف

 ----------------------------------------------------------------------------------

 *منبع : وبگاه سومین کنفرانس ملی خلاقیت شناسی،تریز (ًُّTRIZ)ًُّو مهندسی و مدیریت نوآوری ایران