خلاقیت شناسی جامعه شناختی : جنبه های اجتماعی و جامعه شناختی خلاقیت و نوآوری (1)
خلاقیت شناسی جامعه شناختی ( بخش اول )
* ( این مطلب ، برگرفته بخشی از یکی از طرح های مطالعاتی گروه پژوهشی خلاقیت شناسی جامعه شناختی پژوهشکده علوم خلاقیت شناسی ، نوآوری و TRIZ بوده است ، که قسمتی از آن در قالب مقاله ای با همین عنوان نوشته دکتر سید مهدی گلستان هاشمی در مجله رشد آموزش علوم اجتماعی (شماره 3 دوره 11 بهار 87 ) چاپ شده است ) .
یکی از شاخه ها یا گرایش های تخصصی علم میان رشته ای و چند رشته ای خلاقیت شناسی ، شاخه ای است که نگارنده آن را به فارسی با عنوان : «خلاقیت شناسی جامعه شناختی » نامیده و در مقالات انگلیسی خود ، اصطلاح Sociological Creatology را برای آن به کار برده است .
خلاقیت شناسی جامعه شناختی ، عبارت از مطالعه فرایند ها و پدیده های خلاقیت و نوآوری از جنبه ها یا رویکرد جامعه شناختی است . این شاخه تخصصی عبارت از
« جامعه شناسی خلاقیت و نوآوری » یعنی مطالعه خلاقیت و نوآوری از دیدگاه جامعه شناسی ، شامل بررسی ابعاد اجتماعی خلاقیت و نوآوری و جنبه های تعاملی آنها می باشد (گلستان هاشمی ، 1382).
پژوهشگران متعددی در این حوزه کار نموده اند . کلوم گیلفیلان( Colum Gilfillan ) نویسنده کتاب " جامعه شناسی اختراع " منتشره سال 1935 را شاید بتوان یکی از پیشگامان این رشته دانست . او اختراعات زیادی را از جنبه های اجتماعی مورد مطالعه قرار داد و در کتاب خود " 38 قاعده اجتماعی برای اختراع " بیان نمود .
در باره تاثیر اختراعات در جامعه ، گیلفیلان در کتابش به عنوان مثال اظهار می دارد
تغییر در خانواده به میزان زیادی به خاطر بکارگیری نیروی بخار و ابزارهای فلزی
و ابداع داروهای ضد بارداری بوده است (گیلفیلان ، 1935) .
از پژوهشگران فعلی به عنوان مثال افرادی همچون جرو ( Gero) ، سوسا (Sosa) و
ساندرز(Sanders) قابل ذکر هستند .
یکی از رویکرد های مورد توجه در مطالعات خلاقیت شناسی جامعه شناختی ، رویکرد مبتنی بر تعامل فرایندهای خلاق و مولد فردی یا فرایندهای ارزیابانه گروه می باشد .
بر اساس این رویکرد ، خلاقیت و نوآوری به عنوان یک ساخت اجتماعی (ساندرز و جرو ، 2001) و یا یک قضاوت عمومی یا اجتماعی (گاردنر،1993) در نظر گرفته می شود . در این رویکرد ، افراد خلاق و نوآور نه بصورت مجزا بلکه در تعامل با محیط فیزیکی و اجتماعی دیده می شوند .
3-1- تعریف خلاقیت و نوآوری از دیدگاه خلاقیت شناسی جامعه شناختی :
هر چند در دیدگاه خلاقیت شناسی روانشناختی ، خلاقیت ( (Creativity با بیان هائی همچون فرایند تولید اندیشه های نو و مفید یا فرایند پردازش خلاقانه اطلاعات تعریف می شود و نوع خاصی از تفکر به نام تفکر خلاق دانسته می شود ، ولی
ازبرخی دیدگاههای خلاقیت شناسی جامعه شناختی ، خلاقیت مجموعه ای از فرایند های مکمل دانسته می شود که شامل پذیرش یک راه حل از سوی مردم ، نام گذاری توسط متخصصین و فهمیدن و به رسمیت شناخته شدن از سوی همکاران می باشد (سوسا و جیرو ، 2004) .
از لحاظ خلاقیت شناسی جامعه شناختی ، نوآوری (Innovation) به عنوان نشر یک راه حل در میان جامعه پذیرنده آن تعریف می شود (راجرز،1995).
3-2- نقش خلاقیت و نوآوری دررشد و توسعه اجتماعی :
بررسی ها نشان می دهد هرقدر جامعه ای ابداعات ، اختراعات و پدیده های خلاق بیشتری تولید نماید ازامکانات و رفاه بیشتری برخوردارمی گردد ، مسائل بیشتری حل می شود و رشد و توسعه افزونتری می یابد . بنابر این خلاقیت و نوآوری ملی یکی از موضوعات بسیر مهم می باشد وبا ایجاد جامعه خلاق و نوآور ( شامل فرهنگ خلاق و نوآور) تحقق می یابد .
نتایج مطالعات بیانگرآنست که جوامع یا فرهنگ ها و تمدن هائی که رشد یافته تر،
پیشرفته ترو بالنده تر بوده اند جوامع خلاق و نوآوری بوده و خلاقیت و نوآوری ملی بیشتری داشته اند (گلستان هاشمی ،1382به نقل از ماگیاری بک ،1999).
جامعه خلاق و نوآور دارای فرهنگ خلاق و نوآور یعنی فرهنگ زمینه ساز ، مشوق ، پشتیبان و پرورش دهنده خلاقیت و نوآوری می باشند .
جوامع خلاق توانش خلاقیت و نوآوری بیشتری دارند و از دستاوردهای خلاق بیشتری
برخوردار می شوند . این نوع جوامع می توانند مسائل اساسی بیشتری را حل کنند
روش های موثرتر و کارامدتری برای رفع مشکلات مختلف زندگی بیابند و در مجموع
تمدن پیشرفته تری را ایجاد نمایند .