علم  خلاقیت شناسی

علم خلاقیت شناسی (Creatology) عبارت است از علم مطالعه فرایند ها و پدیده های خلاقیتCreativity و نوآوری (Innovation) درهمه زمینه های علمی ، فناورانه ، صنعتی ، سازمانی ،اجتماعی ، ادبی ، هنری و غیره با رویکردها و روش شناسی های مختلف (گلستان هاشمی ،1379) .

خلاقیت شناسی یک حوزه علمی میان رشته ای و چند رشته ای است و دارای زیر رشته ها یا شاخه های تخصصی درونی و بیرونی متعددی می باشد .

 برحسب این که خلاقیت و نوآوری با رویکرد چه رشته ای مورد مطالعه و بررسی قرار بگیرد انواعزیر رشته ها  یا شاخه های درونی خلاقیت شناسی شکل می گیرد.

 همچنین بر حسب این که خلاقیت و نوآوری چه زمینه یا موضوعی ،  با رویکرد های فوق مورد مطالعه و بررسی قرار گیرد دراین صورت زیر رشته ها یا شاخه های بیرونی خلاقیت شناسی تشکیل می شوند (گلستان هاشمی ،۱۳۸۰،۱۳۷۹ ،۱۳۸۲،۱۳۸۱ ) .

 رویکرد یکپارچه و جامع خلاقیت شناسی را می توان رویکرد خلاقیت شناختی نامید .

 « خلاقیت شناسی » واژه ای است که برای نامیدن رشته علمی تخصصی میان رشته ای و چند رشته ای مطالعه فرایندها و پدیده های خلاقیت و نوآوری واژه گزینی شده است  و برابر انگلیسی  آن Creatology  می باشد .

واژه « خلاقیت شناسی » از لحاظ  ساختار واژگانی مانند  واژه های « زیست شناسی » ،                « زمین شناسی » ، « جامعه شناسی » ، « روان شناسی »  و دیگر واژه های مشابه می باشد .

 مطالعه در باره خلاقیت و نوآوری حداقل از اوایل قرن بیستم مورد توجه قرار گرفته و در نیمه دوم قرن بیستم به عنوان یک حوزه علمی پژوهشی فعال ، مطالعات زیادی توسط پژوهشگران متعدد از رشته ها و خواستگاههای علمی گوناگون درکشورهای مختلف انجام شده است . از جمله پژوهشگران  و صاحبنظران برجسته ای مانند گیلفیلان ، آسبورن ، تورنس ، گیلفورد ، آلتشولر ، ماگیاری بک ، استرنبرگ و.... .

رشته علمی خلاقیت شناسی ، یک حوزه علمی میان رشته ای و چند رشته ای است .

یعنی این رشته ، تلفیقی خلاق و هدفمند از اصول و مفاهیم رشته هائی از علوم انسانی و اجتماعی علوم پایه و علوم فنی مهندسی می باشد ، بنابراین باید توجه داشت که کلمه « خلاقیت  » به تنهائی با علم « خلاقیت شناسی » تفاوت بسیار زیادی دارد و نباید کلمه خلاقیت متوجه یک مفهوم متداول و قالبی شود ، همان طور که معنی « زیست » با  « علم زیست شناسی »، یا کلمه      « زمین » با « علم زمین شناسی » و... کاملا متفاوت است و فرق زیادی دارند .

بنابراین درطبقه بندی های جدید علوم ، این علم جزو « علوم بین رشته ای و چند رشته ای » قرار می گیرد و فقط مثلا جزو علوم فنی مهندسی یا فقط جزو علوم انسانی نیست .

بر حسب این که فرایندها و پدیده های خلاقیت و نوآوری یعنی کلیه ابداعات و اختراعات در همه  زمینه ها ( علمی ، فناورانه ، صنعتی ، سازمانی ، هنری ، اجتماعی و غیره ) از چه جنبه یا رویکرد و چه نوع روش شناسی مورد مطالعه و بررسی قرار بگیرند ، انواع شاخه ها یا گرایش های علم خلاقیت شناسی شکل می گیرند .

بر این اساس علم خلاقیت شناسی شامل شاخه ها یا گرایش های تخصصی  زیر می باشند            ( گلستان هاشمی ، ۱۳۷۹ ، ۱۳۸۰ ، ۱۳۸۱ ، ۱۳۸۲ ، ۱۳۸۵ ، ۱۳۸۷ ، ۱۳۸۹) :

۱- « خلاقیت شناسی روانشناختی  » .

۲- « خلاقیت شناسی جامعه شناختی » .

 3- « خلاقیت شناسی پرورشی » .

۴- « خلاقیت شناسی سازمانی و مدیریتی » ،

      مدیریت خلاقیت و نوآوری .

۵- « خلاقیت شناسی تاریخی » .

۶- « خلاقیت شناسی آینده شناختی » .

۷- « خلاقیت شناسی TRIZ » ( خلاقیت شناسی اختراعات :

اختراع شناسی تحلیلی –  مهندسی خلاقیت و نوآوری) .

۸- « خلاقیت شناسی HS-TRIZ » (تریز در نظام های غیر فنی ) .

۹- « خلاقیت شناسی طبیعت محور فناورانه ( بیونیکی ) .

۱۰- « خلاقیت شناسی طبیعت محور غیرفناورانه ( بیوایسکی ) .

۱۱- « خلاقیت شناسی اقتصادی » . 

۱۲- « خلاقیت شناسی فلسفی » .

13- « خلاقیت شناسی علمی تخیلی » .