علم خلاقیت شناسی : علم خلاقیت و نوآوری

X

علم خلاقیت شناسی : علم خلاقیت و نوآوری

علم خلاقیت شناسی : علم خلاقیت و نوآوری

وبلاگ علمی آموزشی علم خلاقیت شناسی ( دانش خلاقیت، نوآوری ، حل خلاق مسئله ، TRIZ )

	فراخوان مقاله اولین کنفرانس ملی تفکر و آثار علمی تخیلی و کاربردهای آن
بسم الله الرحمن الرحیم به نام آن که جان را فکرت آموخت فراخوان مقاله اولین کنفرانس ملی تفکر و آثار علمی تخیلی و کاربردهای آن در آموزش ، پژوهش ، اختراع و نوآوری First Iranian Conference on Scientific Imaginary & Science Fiction and applications ( ICSISF2008) آبان ماه 87 – تهران * از بزرگترین موهبت های الهی به انسان ، توانش بسیار ارزشمند خلاقیت ، ابداع ، اختراع و نوآوری است که نقش بنیادی و زیربنائی در همه جنبه های زندگی انسان دارد و اساس آن تفکر و تخیل خلاق می باشد . پژوهشگران ، دانشمندان ، مخترعان و نوآوران بی شماری در طول تاریخ علوم و فناوری ، تفکر خلاق تصویری یا تخیل ابداعی و اختراعی را منشاء و پایه خلاقیت ها و نوآوری های خود دانسته و همواره از اندیشه های علمی تخیلی و نیز داستان ها و فیلم های علمی تخیلی استفاده های فراوانی برده و می برند . آلبرت اینشتین(برنده جایزه نوبل و از بانیان اصلی نظریه نسبیت و فیزیک نوین) دربیان عمیق و مشهوری می گوید : « تصور و تخیل از دانش مهم تر است » ، ماکس پلانک ( برنده جایزه نوبل و از بانیان فیزیک کوانتومی ) بیان می دارد : « تصویری از جهان که فیزیک پیشنهاد می کند جهانی است آفریده ذهن انسان ، و تخیل دانشمند در جستجوی تصورات بارور برای کار علمی است » . گنریچ آلتشولر ( خلاقیت شناس و اختراع شناس بزرگ و بنیانگذار شاخه بسیار مهمی از علم خلاقیت شناسی به نام TRIZ ) تخیل اختراعی و اندیشه های علمی تخیلی را از عوامل اصلی اختراعات و نوآوری های فناورانه می داند ، دانشمندان بزرگ ایرانی مانند ابن سینا و ملاصدرا تخیل رابه عنوان عاملی اساسی در شناخت و تبیین دنیای مادی و طبیعت ونیز آفرینندگی بشری دانسته اند . شاید بتوان داستان پرواز شاهنامه فردوسی وموارد متعدد دیگری را ، ازاولین اندیشه ها وداستان های علمی تخیلی دانست و به احتمالی چه بسا اگر پژوهش جامعی انجام شود نشان دهد ایرانیان اولین پدیدآورندگان و پیشگامان اندیشه ها و داستان های علمی تخیلی بوده اند. نتایج مطالعات خلاقیت شناسی اختراعات حاکی ازاین است که هزاران ابداع واختراع از داستان های علمی تخیلی الهام و سرمنشاء گرفته اند . امروزه اندیشه ها ، داستان ها و فیلم های علمی تخیلی یک ابزار بسیار موثر و کارامد برای آموزش های مبتنی بر رشد خلاقیت ، پژوهش های خلاق ، ابداعات ، اختراعات و نوآوری ها می باشند و در مراکز آموزشی و دانشگاهها ونیز درسازمان های پژوهشی مانند مراکز تحقیق و توسعه (R & D) صنایع کشورهای پیشرفته بسیار مورد توجه و استفاده قرار می گیرند . این در حالی است که در کشور ما به نظر می رسد نقش و ضرورت آن به خوبی شناخته نبوده و مورد غفلت واقع شده است و بیشتر به عنوان یک سبک ادبی دانسته می شود . از این رو بررسی علمی و تخصصی موضوع تخیل ابداعی و اختراعی و داستان ها و فیلم های علمی تخیلی و تبیین کاربردهای ارزشمند و متعدد آنها در برنامه های آموزشی و درسی مدارس و دانشگاهها و نیز برنامه های پژوهشی و توسعه ابداعات ، اختراعات و نوآوری ها در کشور لازم و ضروری می باشد . در این راستا ، پژوهشکده علوم خلاقیت شناسی ، نوآوری و حل مسئله ابداعی ( *TRIZ* ) با هدف بررسی وتبیین علمی و کاربردی این موضوع ، و نیز به منظور توجه ویژه به آن ، به حول وقوه الهی ، اقدام به طراحی برگزاری : *« اولین کنفرانس ملی تفکر و آثار علمی تخیلی و کاربردهای آنها در آموزش، پژوهش ، اختراع و نوآوری »* به طور همزمان با « اولین کنفرانس ملی خلاقیت شناسی و نوآوری ایران » در آبان ماه 87 نموده است . بدینوسیله کلیه صاحبنظران ، پژوهشگران و علاقمندان سراسر کشور به ارسال مقاله و مشارکت دعوت می شوند . * محورهای اصلی کنفرانس : محورهای اصلی و موضوعات علمی کنفرانس عبارتند از : - مفاهیم و ویژگی های تفکر تصویری ، خیال پردازی ، تخیل اختراعی ، تفکر علمی تخیلی - مبانی و ویژگی های داستان ها و فیلم های علمی تخیلی - نوع شناسی و سبک شناسی داستان ها و فیلم های علمی تخیلی - سیر تاریخی داستان ها و فیلم های علمی تخیلی در جهان و ایران - بررسی تحلیلی علمی تخیلی نویسان ( مانند ژول ورن ، ولز ، هاین لاین ، بردبری ، گودوین ، آسیموف ، کلارک و ... ) . - علمی تخیلی نویسی در ایران ، علمی تخیلی نویسان ایرانی - اندیشه ها و داستان های علمی تخیلی در ادبیات فارسی - بررسی تحلیلی داستان های علمی تخیلی کوتاه و بلند . - بررسی تحلیلی فیلم های علمی تخیلی ( مانند استار تریک یا پیشتازان فضا و...). - اختراع شناسی داستان ها و فیلم های علمی تخیلی (نظریه های علمی و ابداعات و اختراعات الهام گرفته شده از آثار علمی تخیلی ، فناوری تخیلی ، تکنوولژی ، ( نظریه هائی در فیزیک و شیمی ، اختراعاتی مانند تلویزیون ، سینما ، زیردریائی ، سفینه فضائی ، روبات ، ماهواره و...) - پژوهشگران ، صاحبنظران و مطالعات علمی (آکادمیک) در باره اندیشه ها و آثار علمی تخیلی ( مانند گرنزبک و...) - شعر علمی تخیلی ( هایکو ی علمی تخیلی ) ، نمایشنامه و تئاتر علمی تخیلی - اندیشه ها و آثار علمی تخیلی در علوم انسانی و اجتماعی ، علوم پایه ، علوم فنی مهندسی و فناوری ، و علوم پزشکی - کاربرد تفکر ، اندیشه ها و آثار علمی تخیلی در برنامه های آموزشی و درسی رشته های مختلف مدارس و دانشگاهها - کاربرد تفکر ، اندیشه ها و آثار علمی تخیلی در پژوهش ، تفکر علمی تخیلی به عنوان بخشی از روش تحقیق علمی - کاربرد تفکر ، اندیشه ها و آثار علمی تخیلی در حل خلاق مسئله و روش شناسیTRIZ - کاربرد تفکر ، اندیشه ها و آثار علمی تخیلی در خلاقیت شناسی آینده شناختی ، مطالعات آینده پژوهی ، ابداعات ، اختراعات و نوآوری های فناورانه ، صنعتی و اجتماعی . - سایر موضوعات مرتبط مقالات مورد نظر کنفرانس : مقالات علمی پژوهشی ، علمی مروری اصیل و نو ، تجربی و مورد کاوی ( بدیهی است رعایت اصول و ساختار مقاله نویسی علمی ضروری می باشد ) برنامه زمانی کنفرانس : - - مهلت ارسال خلاصه تفصیلی مقالات : تا 25 تیر 1387 - - مهلت ارسال اصل مقالات تایید شده : تا 20 شهریور 1387 - - زمان برگزاری : آبان 87 ( همزمان با اولین کنفرانس ملی خلاقیت شناسی و نوآوری ایران )** * روش ارسال مقالات : ارسال فایل word به پست الکترونیکی دبیرخانه کنفرانس : ElmiTakhayoliConf@gmail.com یا از طریق وب سایت کنفرانس ( مشترک با اولین کنفرانس ملی خلاقیت شناسی و نوآوری ایران ): http://IranCreatologyConf.ir * ثبت نام علاقمندان به شرکت در کنفرانس از طریق وب سایت می باشد .
+ نوشته شده در ساعت توسط دبیر وبلاگ علم خلاقیت شناسی \|

	فراخوان دبیرخانه نظام پیشنهادات اولین کنفرانس ملی خلاقیت شناسی و نوآوری ایران
به نام آن که جان را فکرت آموخت * فراخوان دبیرخانه نظام پیشنهادات اولین کنفرانس ملی خلاقیت شناسی و نوآوری ایران دبیرخانه نظام پیشنهادات اولین کنفرانس ملی خلاقیت شناسی و نوآوری ایران به منظور توسعه و ترویج فرهنگ اندیشه پردازی و پیشنهاد دهی و الگوسازی مشارکت دهی همگانی ، از کلیه صاحب نظران و پژوهشگران سراسر کشور و همه علاقمندان و اندیشمندان ، جهت ارائه هرگونه ایده ها و اندیشه ای خلاق ، نظرات ، طرح ها ، پیشنهادات و مشارکت و همکاری برای هرچه بهتر، غنی تر و ثمربخش تر برگزارشدن این رویداد بزرگ علمی کشور ، دعوت عمومی می نماید . از کلیه علاقمندان دعوت می شود نظرات و مطالب خود را به نشانی CreatologyConf@gmail.com ارسال فرمایند . لازم به ذکر است که همه ارسال کنندگان نظر و پیشنهاد ، و همچنین برگزیدگان آنها به نحو مناسب مورد تقدیر و تشکر قرار خواهند گرفت . دبیرخانه اولین کنفرانس ملی خلاقیت شناسی و نوآوری ایران
+ نوشته شده در ساعت توسط دبیر وبلاگ علم خلاقیت شناسی \|

	مهندسی خلاقیت بیونیکی
بسم الله الرحمن الرحیم مهندسی خلاقيت بيونيکی مهندس عليرضا منصوريان عضو هيئت علمی پژوهشکده علوم خلاقيت شناسی ، نوآوری و TRIZ ( منبع : فصلنامه علوم خلاقیت شناسی و حل مسئله ابداعی ) چکيده مهندسی خلاقیت بیونیکی عبارت از فرایند خلاق الگو برداری يا الهام گيری از ساختارها و نظام های گوناگون طبيعت و موجودات زنده براي ايجاد ايده ها و طرح هاي جديد و ابداع و اختراع و نوآوری می باشد . این روش به دانشمندان براي حل مشكلات تكنيكي كمك مي كند. مهندسي خلاقيت بيونيكي يك نوع مهندسی خلاقیت و نوآوری پيشرفته است كه در مورد عملكردهاي نظام های زیست شناختی در زمينه هاي مختلف مهندسي پژوهش مي كند. کلمات کليدی : مهندسی خلاقیت بيونيکی ، خلاقیت شناسی بیونیک ، خلاقيت ، نوآوری ، حل خلاق مسئله مقدمه از زمان ظهور حيات بر روي كره زمين طبيعت و ساختارها و نظام های زست شناختی در حل مسائل مهندسي نقش داشته است. طراحي و عملكرد گياهان و جانوران در فرايند تكاملي طي ميليون ها سال بهينه شده است . اين الگوها كه در زمان هاي طولاني به وقوع پيوسته به راحتي مورد استفاده جهان آشفته مهندسي قرار نمي گيرد. به همين دليل براي به دست آوردن راه حل هاي بهتر از طبيعت بايد تلاش كرد. معيارهاي زمان ممكن است متفاوت باشد اما اهداف و اجبار هاي طراحي كردن بسيار مشابه است. توجه به عملكرد با ارزش، بهينه سازي و بهبود كيفيت همه و همه موجب فشار در طراحي ها مي گردند بنابراين تعجب آور نيست كه بشر معمولاً ساختارهايزیست شناختی را تحسين كرده و اغلب از آنها الهام گرفته و از اين الهام گيري براي مهندسي و برنامه ريزي استفاده نموده است. با گذشت سالهاي متمادي و با پيشرفت علم، درخت دانش انساني پربارتر شده است . صد سال پيش مباحت ترموديناميك ، نور و الكتريسته با هم تمامي علم فيزيك را تشكيل مي داده اند ولي امروزه هيچ كس نمي تواند ادعا كند كه همه چيز را درباره نور مي داند. بين فيزيكدانان متخصص نور كه روي پارامترهاي عدسي دوربين كار مي كنند و پژوهشگري كه با نور ليزر آزمايش انجام مي دهد شكاف بزرگي به وجود آمده است. هر روزه تقسيم بندي علوم به موضوع هاي جديد ادامه پيدا مي كند چون بر تعداد پژوهشگران و محققاني كه به بررسي موضوع هاي بيشتر و تازه تر مي پردازند، مرتباً افزوده مي شود و بدين ترتيب يك روش تخصص گرايي در جهان گسترش پيدا كرده است . حال اين سؤال ايجاد مي شود كه آيا افراط در تخصص ثمرات خوبي به همراه دارد ياپيشرفت صنعت را به مخاطره مي اندازد؟ آيا بهتر نيست دانشي كه از علوم تخصصي به دست مي آيد به وسيله اي گسترش يافته و به صورت يك دانش عمومي درآيد. در اين رابطه و براي كاربرد بهترتحقيقات، علوم رابط يا بين رشته اي از نيمه دوم قرن بيستم پا به عرصه حضور گذاشتند و در حوزه اين علوم بين رشته اي شرايط مناسبي براي تداخل انديشه ها و تخصص ها فراهم آمده كه موجب پيشرفت پژوهشها مي گردد. در اين رابطه يكي از اين علوم بين رشته اي بيونيك مي باشد كه با تداخل انديشه هاي زيست شناسان و مهندسان پيشرفت هاي چشمگيري در عرصه تمام علوم به دست آورده و منجر به بهبود و سازگاري بهتر انسان و صنايع بشري با طبيعت شده است. اهميت زياد بيونيك به دليل بين رشته ای بودن آن مي باشد. در اين زمينه محققان از استخراج ايده هاي زیست شناسی و طبيعت و به كار بردن آنها براي راه حل هاي مهندسي تمام علوم سود مي جويند . به طور كلي مهندس كسي است كه توانائی استخراج عملكرد ماكزيمم با هزينه مينيمم را از موادي كه در دسترس دارد، داشته باشد و يك طرح مناسب براي رسيدن به هدف ارائه كند در صورتي كه مهندسان اغلب به وسيله برچسب هايي كه خودشان مي سازند محدود شده اند ولي در طبيعت مرزهاي بين مواد و ساختارها از بين رفته است و مطالعه سيستم هاي بيولوژيكي به منظور درك جنبه هاي طراحي براي هدف هاي مورد نياز مفيد واقع مي شود. دليل اصلي موارد ذكر شده اين مي باشد كه ساختارهاي بيولوژيكي اغلب چند عملكردي هستند به همين دليل است مهندسی خلاقيت بيونيک به عنوان يکی از راهکارهای نوين حل مسئله های مهندسی ارائه شده و راهبردهای آن به طور مستمر استفاده می گردد . تاريخچه نخستين كسي كه براي اولين بار واژه بيونيك را به كار برد جك اي استيل (J.E. Steel) بود . او مقاله اي در مورد بيونيك در سال 1960 در همايش نيروي هوايي Wrighr – Patterson در داتيون اوهايو (Dayton Ohio) ارائه كرد. تعريف او از بيونيك عبارت است از : بيونيك علم سيستم هايي است كه شالوده آنها سيستم هاي زنده مي باشد يا خصوصيات سيستم هاي زنده را دارند و يا به سيستم هاي زنده شباهت دارند. انسان همواره براي الهام گرفتن به جهان زنده پيرامون خود نگريسته است. يكي از بهترين طرح هاي شناخته شده از لئوناردو دواينچي (1519 – 1452) مي باشد . او طرحي از يك ماشين پرنده براساس ساختمان بدن يك خفاش رسم نمود. البته امروزه وقتي هواپيماها در اطراف زمين پرواز مي كنند هيچ كس درباره دانشمند ايتاليايي پير كه از مشاهده طبيعت اين مطلب را الگو برداري كرد، فكر نمي كند. بعد از لئوناردو داوينچي دو پروفسور آناتومي كارل كارمن و هارمن ون ماير (Carl Carman & Harman Van Mayer) يك مدل ويژه از لگن خاصره انسان در دو سيستم داخلي و خارجي تهيه كردند كه با يكديگر مقاومت در برابر استرس هاي فشار و نيروهاي كششي را تضمين مي كنند. از نمونه هاي ديگر نيز مي توان كارهاي ايگو اتريچ و اگنازيو(Igo Etrich & Ignazio )را نام برد آنها اولين هواپيماي بي موتور سبك را با كپي سازي از دانه هاي بازدانگان ساختند كه به وسيله باد منتقل مي شد و مي توانست فاصله هاي قابل ملاحظه اي را بپيمايد. چهار صد سال (1890) بعد از لئوناردو دواينچي ، كلمان آدر ماشين پرنده اي با طرح او تهيه كرد با اين تفاوت كه ماشين پرنده وي داراي موتور بود و به جاي اينكه بالها را به حركت در آورد از ملخ استفاده مي نمود. اورتوليلينتال(O.Lilienthal) 1849–1896) يكي از پيش كسوتان پرواز در سال 1889 كتابي تحت عنوان پرواز پرنده در مقام زير بناي هنر پرواز منتشر كرد و گلايدري تحت عنوان گلايدر ليلينتال با الگوگيري از بال هاي پرندگان ساخت و آن را مرغ – كبوتر (Taube) ناميد. در سال هاي جديد نيز الگوگيري هاي زيادي از طبيعت انجام شده است . در سال 1927 مهندس سويسي جئورج د مسترال (George de Mestral متوجه شد كه دليل چسبيدن گياه Cockleburs به پوستين او، هزاران قلاب كوچكي بود كه هر جوانه گياه را پوشانده است . او 8 سال صرف كرد و Velcro (كف پوش و قلاب هاي چسبنده ) را مشابه قلاب هاي اين گياه ابداع نمود. در حال حاضر نيز کنفرانس ها ، همايش ها و سمينارهای متعددی در اين زمينه برگزار می شود که می توان به کنفرانس Nature & Design اشاره نمود که هرساله در يکی از کشورهای جهان برگزار می شود و در اين کنفرانس متخصصان علوم مختلف ازجمله بيولوژی ، الکترونيک ، کامپيوتر ، رياضی ، فيزيک و ... در رابطه با اين علم به بحث و تبادل نظر می پردازند. مهندسی خلاقيت بيونيکی، استخراج برترین راهکارهای خلاق از طبيعت بيونيك (Bionics) را در ارتباط با مسائل و راهکارهای متنوعی که استفاده می شود تعريف نموده اند عده ای بيونيک را كاربرد اصول بيولوژيكي براي مطالعه و طراحي سيستم هاي مهندسي به ويژه سيستم هاي الكترونيكي مي داند و طبق تعريف جانين بنيوس ( Janine Benyus) (1997) نويسنده كتاب Biomimicry، بيونيك علم مطالعه مدل هاي طبيعت و الهام گيري از اين طرح ها و فرايندها براي رفع مشكلات انساني است البته مفهوم الهام گيري بايد از كپي سازي از طبيعت به طور ساده تشخيص داده شود. اين مسئله بسيار مهم است كه بايد مشكل را از ديد مهندسي بررسي كرده و سپس ايده از طبيعت اتخاذ گردد كه اين موضوع به پيشرفت و توانائي مهندسي بيونيك كمك مي كند. و گروهی از متخصصان علوم مختلف بيونيك را علم استفاده از نتايج تكاملي بيولوژي مي دانند. آنها بر اين عقيده اند كه وظيفه بيونيك بررسي فرايندها و ساختارهاي بيولوژيكي و سنتز مواد براي طراحي هاي آينده است ايده بيونيك بر اين حقيقت استوار مي باشد كه تكامل به طور مداوم در طبيعت در حال انجام است و تكنولوژي هاي حيات بهترين حالت و نظم را با يكديگر دارند به همين جهت لازم است براي تكنولوژي هاي مدرن از حالتهاي تكاملي حيات الگو برداري شود متخصصان ديگری بيونيک را هنر به كار گرفتن دانش سيستم هاي زنده براي حل مسائل فناورانه مي دانند و هدف از علم بيونيك توليد ماشين ها و مواد پيچيده تر به وسيله تقليد از طبيعت تعريف نموده اند آنها معتقدند طبيعت بدون ايجاد آلودگي محصولاتي توليد مي كند كه از لحاظ كاري بسيار بهتر از توليدات دست ساز بشر عمل مي كنند. براي مثال در مقياس برابر، استخوان سخت تر از فولاد است. دليل اين مهم چيست؟ قسمتي از پاسخ اين سوال به فرم مهندسي عالي آن - ولي دلايل كليدي آن كه دقيق تر است – در سطح مولكولي بر مي گردد. گيت Gates)) در اين زمينه مي گويد موفقيت ارگانيسمهاي زنده به طراحي وتقارن كوچكترين اجزاء آن بر مي گردد . به طور کلی بيونيک ، الگو گيری ، الهام گيری و استخراج راه حل های خلاق مسائل و ايده های نوآورانه از طبيعت می باشد و آن راه تازه اي است كه به مسائل موجودات زنده و ماشين ها از طريق گردآوري پژوهش هاي زيست شناسان، روانشناسان، رياضيدانان، مهندسان و ... مي نگرد. بيونيك محدود به رشته خاص نمي باشد بلكه براي دامنه گسترده اي از مسائل قابل اجرا است اين علم ماحصل گردهم آوري فعاليت هاي تحليلي زيست شناسان وتلاش هاي سازنده مهندسان مي باشد. بيونيك رفتار مكانيسم هاي زنده را به طور منظم بررسي مي كند به نحوي كه اصول كشف شده از اين مطالعه را مي توان در سيستم هاي دست ساز بشر استفاده نمود . در دهه هاي اخير علاقه زيادي به تقليد از طبيعت گسترش پيدا كرده است و بسياري طرحها از طبيعت مشتق شده كه براي پيشرفت صنايع از آنها استفاده مي شود. اين الهام گيري ها، انديشه ها، خط توليدات و استراتژي بازاريابي را تغيير مي دهند به همين دليل است كه شركتها به الگوهاي طبيعت اهميت داده و بدين وسيله كالاي جديدي به مشتريان ارائه ميكنند. اهميت اين موضوع به اين دليل است كه درس هاي گرفته شده از طبيعت به طور دقيق ظرفيت تكميل كردن نيازهاي انساني را دارند و به توسعه يك ديد جديد در طراحي كمك مي كنند . 6- منابع 1-Altshuller ، G.S. 1984. Creativity as an exact science.، Gordon and Brech Science . 2-Vincent, J. F. V. and D. L. Mann (2002). “Systematic technology transfer from biology to engineering.” Philosophical transactions of the Royal Society of London Series. Mathematical physical and engineering sciences 360: 159-173. 3-Vincent, J. F. V.(2000). Deployable Structures in Nature Center for Biomimetics, The University of Reading, U.K. 4- Mansoorian, Alireza & heidaryan, Fatemeh. 2004. 40 Inventive Principles and Biological Models. September . TRIZ Journal . 5- Mansoorian Alireza.(2005). Integrating TRIZ and Bionical Engineering. TRIZ Journal. March2004. 6- Mansoorian Alireza. TRIZ and Bionical Engineering as tools for Creative Problem Solving. 4th TRIZ Congress Europe . 2005. 7- Mansoorian Alireza. the Future of TRIZ with Biology. 5th TRIZ Future Conference .Graz, Austria, November 16-18, 2005. * * *
+ نوشته شده در ساعت توسط دبیر وبلاگ علم خلاقیت شناسی \|

	توسعه فرهنگ خلاقیت مشارکتی در سازمان ها
بسم الله الرحمن الرحیم توسعه فرهنگ خلاقیت مشاركتی در سازمان ها مهندس افشين ماهوشی عضو هیئت علمی پژوهشکده علوم خلاقیت شناسی ، نوآوری و TRIZ چكيده : مشاركت همه جانبه و به ویژه فکری كاركنان سازمان جهت تحقق اهداف آن سازمان ضرورتی اساسی است ، چنانچه افراد خلاق و صاحب انديشه تعالی سازمان با تفكر و خلاقیت مشاركتی سازمان را ياری دهند انواع مسائل سازمانی راحتتر و سريع تر حل خواهد شد. تفكر و خلاقیت مشارکتی ، موجب هم افزائی تفكر وخلاقیت تكتك افراد سازمان می شود. لازمه توسعه اين تفكر فرهنگ سازی ، اصلاح فرهنگ سازمانی و مدیریت فرهنگ خلاقیت و نوآوری در سازمان می باشد . موانعی همچون فقدان انگيزه و عدم اعتماد به كار گروهی، عدم توجه به نظرات کارکنان ، نقد ناپذیری ، محافظهكاری و مديريت مستبدانه ، از مهمترین موانع تفکر و خلاقیت مشارکتی محسوب می گردد . . مهندسی مجدد فرهنگ سازمانی، آموزش و فرهنگ سازی ، مهندسی مجدد نظام های مدیریتی از جمله نظام پيشنهادات ، تقويت كار گروهی و تقدير از كاركنان خلاق ، از جمله مهمترین راهکارهای توسعه فرهنگ خلاقیت مشارکتی در سازمان می باشد . * اهميت مشاركت نيروي انساني در پيشبرد اهداف سازماني موضوعي غيرقابل انكار ميباشد، خصوصا" مشاركت گروهي بصورت خلاقانه براي حل مسائل سازماني بسيار حائز اهميت است . اهميت اين موضوع به علت افزونی فضاي رقابتي بين سازمان ها و مراكز صنعتي مختلف ، ضرورت توسعه مستمرمزيت رقابتي و لزوم خلاقیت ونوآوري ميباشد، از طرفي چنانچه نظام پيشنهادات در سازمانها و مراكز صنعتي از تفكر خلاق جمعي.. استفاده نمايد مسائل و معضلات سازمان جهت نيل به هدف و آرمان هاي سازمان راحتتر حل ميشود....، عنصر‹‹ خلاقيت Creativity ›› باعث ساماندهي و سازماندهي نظام پيشنهادات ميشود، اگرچه تحقق اين مهم مستلزم رفع موانع و محدوديتهايي است كه در اين نوشتار بررسي شده است. خلاقيت و نوآوري در سازمانها به ضرورتي اجتنابناپذير مبدل گرديده، زيرا فضاي رقابتي ايجاد شده بين سازمان ها ايجاب ميكند تا فرايندهاي خلاقيت و نوآوری تقويت يابد. تحقق اين امر مستلزم تغيير و تحول فرهنگ سازماني است، اگر چه قبل از هرگونه تغيير مبنايي در فرهنگ سازماني لازم است موانع و محدوديت هاي تفكر خلاق گروهي برطرف شود مهم ترین موانع تفكر وخلاقیت گروهي و مشارکتی در سازمان عبارتند از : 1- فقدان انگيزه و عدم اعتماد : اين موضوع عامل بسيار مهمي در عدم توسعة فرهنگ مشاركت است. چنانچه انگيزهاي براي شركت افراد در يك كار گروهي براي ارائه ايدههاي مختلف وجود نداشته باشد و بدنبال آن عدم اعتماد تشديدكنندة استمرار اين وضعيت ميگردد. عدم اعتماد به انجام كارهاي گروهي در كشور ما از جمله موانع فرهنگي در اين زمينه است، اغلب كاركنان به علت شكست كارهاي گروهي و مشاركت جويانه در كشور اعتماد، خود را از دست دادهاند. شايد عامل اساسي در مقابل شكلگيري ايدهپردازي گروهي فقدان انگيزه و عدم اعتماد مديران ارشد نسبت به مشاركت كاركنان باشد. 2- عدم پذيرش انتقاد و عدم تحمل تضاد در سيستم : چنانچه مديران انتقادي را برنتابند هرگونه تلاش جهت وفاق جمعي بيحاصل است زيرا انتقاد سازنده از جمله مباني تفكر خلاق است لذا عدم پذيرش انتقاد و يا عدم تحمل تضاد و اختلاف سلايق بهيچوجه يك سيستم را به سمت نوآوري و مديريت مشاركتي فعال سوق نخواهد داد. 3- محافظهكاري و مديريت مستبدانه : چنانچه مديران ارشد و حتي مياني سازمان طرفدار حفظ وضع موجود باشند و مخالف هرگونه تغيير و تحولي باشند و از سويي اصولا" تفكر حاكم برسازمان استبدادي و اوريتة گسترده باشد، مديريت مشاركتي و تفكر خلاق گروهي ره به جايي نميبرد. راهكارهاي تفكر وخلاقیت گروهی در سازمان ها : 1- مهندسی مجدد فرهنگ سازماني : بديهي است حوزه فرهنگ آنچنان گسترده است كه خودبخود بر عناصر فرهنگي يك سازمان تأثيرگذار است. زمانيكه پديده يا حركتي نوين در سازمان انجام ميشود، 2 كار اساسي بايد انجام شود اول اقناع مديريت ارشد سازمان نسبت به تغييرات درحال انجام دوم تعيين قلمرو استراتژيهاي سازمان نسبت به تغييرات درحال انجام كه انجام اين دو كار مهم با اصلاح فرهنگ سازماني توأم است. اگر عناصر فرهنگي در سازمان بخواهد پذيراي تصميمسازيهاي خلاق گروهي باشد لازم است تمامي ردههاي سازمان اصلاحات فرهنگي را با تمام وجود احساس و ادراك نمايند. زيرا فرهنگ سازمان تعيينكنندة رفتار كاركنان و در نهايت اثربخشي كار آنان در راستاي اهداف سازماني است. بديهي است هرگونه تحول و تغيير بدون اصلاح فرهنگ سازماني منجر به نوآوري و پويائي سازمان نخواهد شد. 2- آموزش و فرهنگ سازي مشاركت خلاقانه :آموزش و فرهنگسازي مشاركت خلاقانه در اصلاح فرهنگ سازماني، رفتارهاي فردي و گروهي و به دنبال آن مشاركت خلاقانة همة كاركنان مؤثر ميافتد، اگرچه صرف آموزش دادن بدون توجه به محتوا و كيفيت آموزشهاي ارائه شده نميتواند منشاء تحول و نوآوري باشد، مواردي چون استفاده از مدرسان ضعيف و فاقد مهارتهاي تدريس، عدم استفاده از رسانهها و وسايل كمك آموزشي، برگزاري دوره براي عدهاي خاص، استفاده از مدرسان و مربيان تكراري و ... از جمله عوامل تضعيفكنندة كيفيت آموزش ميباشد. اجراي برنامههاي آموزشي بطور سنجيده و مطلوب گام مؤثري جهت آمادهسازي كليه سطوح سازماني براي پذيرش تحول و مشاركت كاركنان ميباشد. مسلما" آموزشهاي مذكور محدود به آموزش نحوة انجام كار گروهي و مشاركت خلاقانه نميباشد بلكه از ياد دادن شيوههاي صحيح ارتباط و روابط انساني در سازمان آغاز و با آموزشهاي رفتار سازماني، روانشناسي سازماني، صنعتي، آمورش تكنيكهاي خلاقيت و نوآوري و مباني مهندسي خلاقيت TRIZ ( نظريه حل ابداعي مسائل ) استمرار مييابد. افزايش سطح يادگيري كاركنان در زمينههاي فوق موجب بهبود و بهسازي فرهنگ سازماني و منابع انساني گرديده و مشاركت همگاني كاركنان در ايدهپردازي و تفكر جمعي را تقويت مينمايد. 3- بازنگري و مهندسي مجدد نظام پيشنهادات : مهندسي مجدد به سبب اينكه با فرايندها سر و كار دارد و فرايندها قلمرو حركتهاي پيشبيني شده در برنامه، رويهها و روشها را دربر ميگيرد نقش بسزايي در ايجاد تغييردر نظام پيشنهادات كاركنان دارد. گذار از وضع موجود ‹‹ سيطرة ساختار سنتي و مديريت ديوانسالارانه›› به وضع مطلوب ( ساختار شكلي، تغيير و تحول و نوآوري ) مستلزم مهندسي مجدد فرايندها ميباشد. مسلما" نظام پيشنهادات اگر بصورت يك بخش از سازمان، پيشنهادات ارائه شده را دستهبندي و بصورت كاملا" عادي و روتين با آنها برخورد كند بتدريج به يكي از قسمتهاي بيروح و مرده سازمان همانند اغلب قسمتهاي ديگر سازمان در ميآيد لذا بازنگري و مهندسي مجددكمك ميكند تا نظام پيشنهادات از وضعيت ايستا به وضعيتي پويا و خلاق سوق داده شود. تحقق اين موضوع به تفكر خلاق جمعي جهت بهسازي منابع انساني سازمان منجر ميشود. 4- تقدير از كاركنان خلاق . پاداش و تشويق انگيزهها را تقويت مينمايد. بديهي است تأخير در پاداش يا عدم اعطاي آن موجب سركوب انگيزشي افراد ميشود و رغبت و توانش ها را در رسيدن به هدف اصلي سازمان كاهش ميدهد. تشويق كاركناني كه خلاق بوده و بصورت گروهي فعاليت خلاق داشتهاند خود نيروي محركهاي براي ساير كاركنان ميباشد تا تشويق به راهاندازي گروه های تفكر خلاق در سازمان شوند. * * *
+ نوشته شده در ساعت توسط دبیر وبلاگ علم خلاقیت شناسی \|