تركيب روش های حل ابداعانه مسئله  TRIZ  با ساير ابزارهای حل مسئله

        نوشته : جك هيپل

      ترجمه : شهلا كوروند ( عضو هیئت علمی پژوهشکده علوم خلاقیت شناسی ، نوآوری و TRIZ )

                ( منبع : فصلنامه علوم خلاقیت شناسی و حل مسئله ابداعی TRIZ )

                            ( توضیح : در اینجا بخش هائی از مقاله فوق آورده شده است )

چکیده

روش حل ابداعانه مسئله TRIZ  به عنوان فرايند حل مسئله به ندرت در خلاء مورد استفاده قرار می گيرد يا به يك سازمان وارد می شود . تقريبا هميشه يك ساختاري از ابزارهای اولیه و فرايندهای موجود و در دسترس وجود دارد كه TRIZ به آن وارد   می شود. TRIZ مي تواند به عنوان يك جايگزين ، يا در تركيب با كاربردی ترين و قابل استفاده ترين ابزارهای خلاقيت و ابداع كه در دسترس هستند مثل حل خلاق مسئله با طوفان فکری، تكنيك تفكر جانبي، تكنيك كلاه هاي شش گانه،ابزارهای سبك اجتماعی مانند می يرز  بريگز يا تكنيك 16 نوع  ، وارد يك سازمان شود . بعضي از سازمان ها از ابزارهای ارزيابی سبك تفكر مثل تكنيك KAI  كرتون ميخائيل يا تكنيك BCPI  نيز استفاده می كنند.

در مقاله خلاصه ای از  روش های تركيب تكنيك ها ی حل ابداعانه مسئله TRIZ  با اين ابزارها ارائه  می گردد.    

۱- مقدمه

همان گونه كه TRIZ  فراتر از پايه و اساس اوليه خود در حل مسئله مهندسی و صنعتی به زمينه های جديد مثل توسعه سازمانی ، مديريت و اقتصاد توسعه مي يابد متوجه می شويم كه بايد با ابزارهای تعریف و حل مسئله موجود به همان شيوه تركيب شود. علاوه بر اين ،  مواردی مانند  تحلیل ماده – میدان و نرم افزار TRIZ  در جعبه ابزار  TRIZ وجود دارد كه به استفاده از تفكر قياسی براي ارتباط دادن يك راه حل از يك زمينه علمی يا فناورانه به زمينه ديگر  نياز دارد كه  با استفاده از اين ابزارها به آن كمك مي شود .اين مهارتی است كه به وسيله همه افراد و كسی كه به ندرت در موقعيت های آموزشی يا صنعتی آموزش داده مي شود  به طور يكسان استفاده يا پردازش نمي شود . با وجود اين مي تواند براي يك تلاش حل مسئلهTRIZ  مؤثر، مورد نقد و بررسي قرار بگيرد.

۲- بررسي كلی كار كردن با ابزارها و فرايندهاي موجود

این شناخته شده است كه TRIZ به طورتلفیقی قابل استفاده با دیگر روش های حل مسئله مانند شش سيگما و QFD مي باشد. اين روش ها كار ضروری تعريف مشكلات مهم و اصلي را كه نياز به هدف گيری ودر نظر گرفته شدن دارند انجام   می دهند . TRIZ  علاوه براین که  قابلیت کاربرد به عنوان ابزار تعريف مسئله را دارد ، ولی بزرگ ترين نقطه قوت و مزيت آن ، توان یافتن راهکارهای رفع تناقض ها و راه حل مسائلی است كه  معمولا به وسيله روش های دیگر شناسائی و تا حدی تعريف شده اند ولی آن روش ها قادر به حل مسئله نیستند .

در اینجا به طور اجمال و به عنوان مثال بیان می شود که روش های دیگر چگونه مي توانند همراه با TRIZ  به شكل سودمندی مورد استفاده قرار بگيرند.

۲-۱-  حل خلاق مسئله (CPS ) با  استفاده از روش بارش ذهنی

تکنیک بارش ذهنی ( یا طوفان فکری ) احتمالا یکی ازقديمی ترين روش های توليد ایده تاکنون شناخته شده می باشد  كه توسط آسبورن و پارنز در دهه 1950 توسعه يافت. به طور کلی در این روش تلاش می شود مرحله توليد ایده از مرحله ارزيابی ایده تفكيك گردد . تکنیک مذکور به توليد ایده با كميت بالا بدون وجود مانع انتقاد اجازه کامل داده می شود . برای بهبود كيفيت ایده هائی كه توليد شده است ،از تكنيك های مختلفی استفاده  می گردد .

تكنيك بارش ذهنی یا طوفان فکری ساده یا به عبارتی کلاسیک ، روشی است كه در آن از يك گروه به سادگی خواسته می شود با آزادی کامل و بدون هیچگونه محدوديتي  هرگونه ایده یا راه حل احتمالی و حدسی خود را در باره موضوع یا مسئله ارائه نمایند . مکمل این روش استفاده از تكنيك های توليد ایده (انديشه پردازی) داراي ساختار بيشتر ، مانند مجموعه تکنیک های موسوم به « اسكمپر » است که شامل روش های جایگزینی ، تلقیق وتركيب ، تطابق دهی ، تغییر اندازه ، کاربردهای دیگر ، حذف  و ترتیب دهی مجدد  برای فعال سازی ذهن و اندیشه پردازی می باشد .

تكنيك مشهور دیگری موسوم به « 5 دبليو اچ » ( 5WH ) که شامل پرسش های ششگانه : چه كسی ،   چه چيزی ، چرا ، چه موقع ، چه جائی  و چگونه می باشد نيز براي تعريف بهتر مسئله استفاده می شوند.  اساس این است که زاویه دید و نظرگاه  به "بيرون از چهارچوب " متوجه گردد و توسعه یابد . تكنيك های از این قبیل روش های بسیار خوب و موثری برای فعال سازی ذهن و اندیشه پردازی می باشند ، اما به هرحال قابلیت های آنها محدود است و برای خیلی از موارد کافی نیست .

 استفاده از روش های TRIZ ( نظریه حل مسئله ابداعی ) به طور تلفیقی با تکنیک های فوق الذکر می تواند

اثر بخشی قابل توجهی داشته باشد . به عنوان مثال ، 40 اصل ابداعی آلتشولر، شبیه کاربرد تکنیک های اسکمپر ، می تواند برای فعال سازی ذهن و اندیشه پردازی مورد استفاده قرار گیرد .

روش حل خلاق مسئله وقتی به مرحله ارزيابی اندیشه ها و راه حل ها  می رسد ، همواره توسط افراد گروه در باره تعدادی از آنها گفته می شود « فکر خوبی است » ، که این در واقع بیانگر آنست که يك تناقض تشخيص داده شده است  و می توان به جدول ( ماتریس ) تناقض ها مراجعه نمود .

2-2- تكنيك شش كلاه و تفكر جانبي

ادوارد دبونو ، متخصص مشهور جهانی تفکر و خلاقيت ، چند روش مؤثر تفکر و حل خلاق مسئله را بر اساس جداسازی حيطه های تفكر و خروج از چهارچوب توسعه داده است .يكی از روش های او كه كاربرد بسيار گسترده ای دارد روش « شش كلاه تفکر » است. منظور از اين شش كلاه نمادین که دارای رنگ های آبی ، سبز ، قرمز، سياه، سفيد و زرد هستند جدا نمودن مرحله اندیشه پردازی از مرحله ارزیابی می باشد . چهار تا از اين كلاه ها با برخی ابزارهای اوليه TRIZ  نوعی وجه اشتراک دارند .

نكته مهم روش اين است كه هر عضو گروه حل خلاق مسئله ، برای به حداكثر رساندن نتيجه يك مفهوم و مرحله و نه برای اتلاف انرژی در اثر انتقاد و منفي نگری ، همان كلاهی را بر سر دارد كه ديگران نيز در همان زمان پوشيده اند.

كلاه آبی در ابتدا برای توضيح خود مراحل جلسه استفاده می شود . كلاه قرمز برای اين است كه به شركت كنندگان اجازه دهد واكنش های احساسی خود را نسبت به عقايد و مفاهيم ، بدون اين كه الزاما نيازی به هيچ گونه منطق يا ابراز حقايقی  ، مثل واکنش های "احساس قدرت و جرئت " باشد ، نشان دهند. اين دو  كلاه همتای جدي در جعبه ابزار TRIZ ندارند.

كلاه سبز برای اين است كه ایده پردازی فراوان ، پرتكاپو و بدون انتقاد همه افراد را برانگیزد . 

دبونو تكنيك هاي ديگری نیز مثل تكنيك « PO  »( اظهار نظر شایدی در باره ایده ها ) و تكنيك  

 « فرض كنيد ..... » ارائه نموده است .  استفاده مي شوند . تحت تأثير اين كلاه ،40  اصل ابداعی می تواند به شكل اتفاقی در مقابل مسئله به كار برده شود. اصول می توانند به عنوان محرك تفکر مورد استفاده قرار بگيرند. كلاه زرد برای اين استفاده می شود كه همه در این باره که در هر ایده چه چيزي خوب يا خوش بينانه است فكر كنند. ايده پردازی مجدد و تکمیلی می تواند انجام شود و برای توليد يك اندیشه خوب و حتی بهتر مورد استفاده قرار گيرد . كلاه سياه براي اين است كه همه به اين كه در باره هر ایده  چه چيزی اشتباه است ، فكر كنند .اين کلاه بیانگر زمان انتقادهای فردی و گروهی است. طبق پیام كلاه سیاه ، خلاف فرايند تفكر و اصول TRIZ و جدول تناقض ها ، می تواند نگریسته شود . تفكر با كلاه سياه برای ايجاد اطمينان به اين كه گروه در باره همه مسائل بالقوه و اساسی در باره يك راه حل فكر كرده اند، مورد تأكيد قرار می گيرد و بسيار توصيه می شود . همچنین تفكر با كلاه سياه ممكن است از نگرانی در خصوص تناقض ها در عملكرد يا طرحی از يك محصول يا فرايند ناشی شود. نمودارهای نرم افزاری TRIZ می توانند به اين كه همه موارد مربوط به عملكرد موفق يك محصول يا سيستم نيز قابل استفاده است، اطمينان بدهند .

در تفكر با كلاه سفيد، سؤالي كه پرسيده می شود اين است كه « چه نوع اطلاعاتی برای ارزيابی آن ایده و راه حل مورد نياز است » . طبق اين كلاه ،  TRIZ سؤالاتی در این باره كه چه صنايع يا فناوری های ديگری درگير حل همان مشكل هستند ، را مطرح مي كند و اطلاعات فنی در باره عملكرد يا طرح يك سيستم  مي تواند مورد بحث قرار گيرد.  علاوه بر اين ، وادار كردن گروه به تفكر در باره منابع موجود و در دسترس برای رسيدن به نتيجه مورد نظرشان می تواند در اينجا ايفای نقش نماید .

                                                        * * *

آقای دکتر حسن قاسم زاده ، معرفی کننده و پایه گذار طرح موضوعات علمی خلاقیت در ایران است که

خدمات و تلاش های علمی ایشان بسیار ارزشمند و تاثیر گذار بوده و بی شک لایق و شایسته تقدیر و تشکر ویژه می باشند .( سنتی که در جهان بسیار مهم و متداول بوده و لازم است در ایران نیزبه عنوان بخشی از فرهنگ اصیل اسلامی و ایرانی و نیز مولفه ای ازفرهنگ توسعه و همچنین فرهنگ خلاقیت و نوآوری به آن خیلی بیشتر توجه شود ) .

* آقای دکتر حسن قاسم زاده اولین و پر کارترین ترجمه کننده کتاب های علمی  خلاقیت به فارسی  و دارای بیشترین کتاب در این باره هستند . اکثر ایرانیان از طریق کتاب ها و مقالات ایشان با موضوع خلاقیت آشنا شده اند و آثار ایشان منبع الهام و مرجع بیشتر نویسندگان دیگر در باره خلاقیت می باشد .

خدمات پیشگامانه علمی بسیار ارزشمند و تاثیر گذار ایشان به حوزه علمی خلاقیت ، که بی تردید در تاریخ

علم ایران ثبت می باشد ، به  طور خیلی خلاصه موارد زیرمی باشند :

* ایشان صاحب امتیاز ، مدیر مسئول ، سردبیر ومنتشر کننده اولین مجله علمی خلاقیت و نوآوری ایران به

نام فصلنامه خلاقیت و نوآوری می باشند که اولین شماره آن پائیز 1381 منتشر گردیده است .

* ایشان از اولین طراحان و اساتید دوره ها و کارگاههای آموزشی خلاقیت و تفکر خلاق در ایران می باشند .

* همچنین ایشان موسس مرکز مطالعات و ترویج خلاقیت (از سال 1381) می باشند . 

مهم ترین آثار علمی آقای دکتر حسن قاسم زاده در باره خلاقیت ، موارد زیر می باشند :

1- کتاب « پرورش استعداد همگانی ابداع و خلاقیت » ، نوشته الکس اسبورن ( از پیشگامان بزرگ

           آموزش و توسعه خلاقیت ، دردهه های 60 -1950 ) .  ترجمه دکتر حسن قاسم زاده  .

           چاپ اول این کتاب در زمستان 1368 و چاپ دوم آن در بهار 1371 توسط انتشارات نیلوفر

            منتشر گردیده است . این کتاب چندین بار دیگر نیز تجدید چاپ شده است .

           ( این کتاب یکی از اولین ، بهترین و غنی ترین کتاب های علمی درباره  خلاقیت می باشد ).

2- کتاب « استعدادها و مهارت های خلاقیت و راههای آزمون و پرورش آنها » ، نوشته پایل تورنس

        ( از پژوهشگران بسیار برجسته خلاقیت ) در 1979. ترجمه دکتر حسن قاسم زاده .

        چاپ اول این کتاب در تابستان 1372 توسط  انتشارات دنیای نو منتشر شده است و بعدها چندین بار

       تجدید چاپ گردیده است . این کتاب نیز جزو بهترین و غنی ترین کتاب های علمی درباره  خلاقیت

       می باشد و تنها کتابی از تورنس است که تاکنون  به فارسی ترجمه شده است .

3- کتاب « آینده خلاقیت و خلاقیت آینده » ، نوشته جورج لند و بت جارمن . ترجمه دکتر حسن قاسم زاده .

          چاپ اول این کتاب  در سال 1379 توسط انتشارات ناهید منتشر گردیده است .   

 4-  کتاب « آموزش کاربردی خلاقیت و حل خلاق مسائل » . ترجمه و تالیف دکتر حسن قاسم زاده .

          چاپ اول این کتاب در سال 1381 توسط انتشارات قصیده سرا منتشر گردید .

        ( در این کتاب بسیار ارزشمند روش حل خلاق مسئله اسبورن – پارنز معرفی و شرح داده شده است ).

5- کتاب « شکوفائی خلاقیت » ، نوشته ترزا آمابیلی ، ترجمه دکتر حسن قاسم زاده و خانم پروین عظیمی .

            چاپ اول ، 1382 ، انتشارات دنیای نو .  

         ( این تنها کتابی است که از ترزا آمابیلی ( از پژوهشگران برجسته خلاقیت ) تاکنون به فارسی

          ترجمه شده است ) .

6- کتاب « خلاقیت کاربردی نوجوانان و بزرگسالان » ، نوشته باب ابرلی و باب استانشین ، ترجمه

              دکتر حسن قاسم زاده . چاپ اول : تابستان 1384 ، نشر دنیای نو .

۷-  مقالات علمی متعدد در فصلنامه خلاقیت و نوآوری و دیگر مجلات .

* منبع : مقاله : «  آقای دکتر حسن قاسم زاده : پایه گذار موضوع علمی خلاقیت در ایران »                                       نوشته دکترسید مهدی گلستان هاشمی ، فصلنامه علوم خلاقیت شناسی و حل مسئله ابداعی TRIZ .

* کتاب های بسیار ارزشمند زیر جزو اولین کتاب های با موضوع خلاقیت به فارسی  می باشند :

1- کتاب « تفکر جانبی » ، نوشته ادوارد دبونو ، ترجمه آقای عباس بشارتیان . چاپ اول : سال 1364 و

    چاپ دوم  سال 1376 . ناشر : مترجم ، چاپ : شرکت چاپ قدس .

    ( این کتاب جزو چند اولین کتاب فارسی با موضوع تفکر و خلاقیت است و اولین کتابی است که از

    ادوارد دبونو ( صاحبنظر بسیار برجسته تفکر و خلاقیت و مبدع مفهوم تفکر جانبی ) به فارسی ترجمه

    و منتشر شده است ( سال 1364 ) .

   ( این کار علمی بسیار ارزشمند آقای عباس بشارتیان در سال 1364 ، جای تقدیر فراوان دارد ) .

2- کتاب « هنر خلاقیت در فن و صنعت » ، نوشته اوژن وان فانژه ، ترجمه حسن نعمتی ، انتشارات

    امیرکبیر ، چاپ اول سال 1364 .

   ( این کار علمی بسیار ارزشمند آقای حسن نعمتی در سال 1364 ، جای تقدیر فراوان دارد ) .

3- کتاب « پرورش استعداد همگانی ابداع و خلاقیت » ، نوشته الکس اسبورن ( از پیشگامان بزرگ

           آموزش و توسعه خلاقیت ، دردهه های 60 -1950 ) .  ترجمه دکتر حسن قاسم زاده  .

           چاپ اول این کتاب در زمستان 1368 و چاپ دوم آن در بهار 1371 توسط انتشارات نیلوفر

            منتشر گردیده است . این کتاب چندین بار دیگر نیز تجدید چاپ شده است .

           ( این کتاب یکی از اولین ، بهترین و غنی ترین کتاب های علمی درباره  خلاقیت می باشد ).

   ( این کار علمی بسیار ارزشمند آقای دکترحسن قاسم زاده در سال 1368 ، جای تقدیر فراوان دارد ) .

4- کتاب « هنر و علم خلاقیت » . نوشته جورج اف . نلر ، ترجمه دکتر سید علی اصغر مسدد . انتشارات

   دانشگاه شیراز ، چاپ اول : سال 1369 .

   ( این کار علمی بسیار ارزشمند آقای دکتر سید علی اصغر مسدد در سال 1369 ، جای تقدیر فراوان دارد)

5- کتاب « استعدادها و مهارت های خلاقیت و راههای آزمون و پرورش آنها » ، نوشته پایل تورنس

        ( از پژوهشگران بسیار برجسته خلاقیت ) در 1979. ترجمه دکتر حسن قاسم زاده .

        چاپ اول این کتاب در تابستان 1372 توسط  انتشارات دنیای نو منتشر شده است و بعدها چندین

       بار  تجدید چاپ گردیده است . این کتاب نیز جزو بهترین و غنی ترین کتاب های علمی درباره 

       خلاقیت می باشد و تنها کتابی از تورنس است که تاکنون  به فارسی ترجمه شده است .

   ( این کار علمی بسیار ارزشمند آقای دکترحسن قاسم زاده در سال 1372 ، جای تقدیر فراوان دارد ) .

6- کتاب « رسانش نوآوری ها : رهیافتی میان فرهنگی » . نوشته  اورت ام . راجرز و اف. فلوید شومیکر ،

  ترجمه عزت الله کرمی و ابوطالب فنایی . انتشارات دانشگاه شیراز. چاپ اول : 369 1، چاپ دوم 1376 .

این کتاب اولین و احتمالا تنها کتاب فارسی با موضوع جامعه شناسی خلاقیت و نوآوری در کشور

 می باشد .

( این کار علمی بسیار ارزشمند آقایان دکتر کرمی و دکتر فنایی  در سال 1369 ، جای تقدیر فراوان دارد) .

7- کتاب « آموزش رفتار خلاق و استعدادهای درخشان در دانش آموزان » . نوشته دوریس جی . شل کراس .    ترجمه مجتبی جوادیان . انتشارات آستان قدس رضوی . چاپ اول : سال 1369 .

( این کار علمی بسیار ارزشمند آقای مجتبی جوادیان در سال 1369 ، جای تقدیر فراوان دارد) .

*منبع : فصلنامه علوم خلاقیت شناسی و حل مسئله ابداعی TRIZ

بسم الله الرحمن الرحیم

آقای دکتر سید مهدی گلستان هاشمی بنیانگذار « علم خلاقیت شناسی » Creatology ،  آن را در مقالات علمی انگلیسی خود چنین تعریف نموده اند ، و منابع و مجامع علمی بین المللی مختلف همواره و به طور فزاینده به این تعریف ارجاع می دهند : 

              Creatology , refer to the consolidated , comprehensive , inter- disciplinary and  multi-disciplinary, independent science of Creativity and Innovation , that included many sub-disciplines for extensive integrated considering of all studies and researches of various aspects of Creativity , Creative & Generative thinking Creative & Inventive Problem Solving ,Creative Design ,  Invention and Innovation by different scientific approaches and methodologies in all of the  fields . Thus Creatology included many sub-disciplines , such as   Psychological Creatology , Sociological Creatology , Managerial Creatology , Educational Creatology , TRIZical Creatology , HS-TRIZical Creatology  ,  BIONICal Creatology , BIOISCical Creatology , Historical Creatology , Forecastal Creatology , Economical Creatology and Philosophical Creatology

بسم الله الرحمن الرحیم             

           ای پایل تورنس (1987-1915)   (  Torrance E. Paul  )

ای . پایل تورنس (1987-1915) یکی از پرکارترین و برجسته ترین پژوهشگران و دانشمندان عرصه علمی تخصصی خلاقیت است که به خاطر نزدیک 60 سال

فعالیت پژوهشی ، در جهان تحت عنوان پدرخلاقیت نامیده شده است .

او لیسانس را از دانشگاه مرسر ، فوق لیسانس را از مینه سوتا و دکترایش را از دانشگاه میشیگان در رشته روانشناسی تربیتی اخذ نمود .

کار حرفه ای تورنس با معلمی و مشاوره در  دبیرستان و کالج شروع گردید . طراحی اولین آزمون خلاقیت خود را در کالج نظامی جورجیا به انجام رساند . او درسال 1945 به عنوان مشاورنظامیان دارای معلولیت در مرکز مشاوره دانشگاه مینه سوتا  شاغل گردید . دیری نپائید که به ارتش ایالات متحده فراخوانده شد و در نقش روانشناس و ارائه دهنده خدمات مرتبط با روانپزشکی مشغول گردید وبه  کارهای مصاحبه ، آزمون و مشاوره پرداخت . پس از آن تورنس به مرکز مشاوره دانشگاه ایالتی کانزاس رفت و بعد ها  رئیس مرکز مشاوره و استاد روانشناسی آن دانشگاه شد . در 1951 او مدیر یک برنامه پژوهشی مربوط به نیروی هوائی گردید .

در 1958 وی به دانشگاه مینه سوتا بازگشت  و تا  1966 به عنوان مدیر مرکز

پژوهش های تربیتی آنجا خدمت نمود . تورنس از 1966 تا 1978 به عنوان رئیس

گروه روانشناسی تربیتی دانشگاه جورجیا  فعالیت کرد .

وی در ۱۹۷۴« برنامه حل مسئله آینده (FPSP) » را به عنوان یک فعالیت دانشگاهی برای دانشجویان پراستعداد  دردبیرستان مرکزی کلارک راه اندازی نمود . تا 1977 این فعالیت به یک برنامه یکساله با رقابت های درون دانشگاهی مبدل شد و دامنه جهانی پیدا نمود . امروزه بیش از صد ها هزار دانشجو در 41 ایالت و چندین کشور خارجی مطالعات آینده و فعالیت های حل خلاق مسئله تشکیل داده توسط FPSP را

انجام می دهند .

از مهمترین کارهای علمی تورنس در باره خلاقیت ، طراحی روشی برای کمی

نمودن و سنجش خلاقیت  یعنی آزمون تفکر خلاق تورنس (  TTCT) می باشد .

تورنس بیان داشت سطوح تفکر خلاق را می توان مقیاس دهی یا درجه بندی

نمود و آن را از طریق یک سری تمرینات افزایش داد . او برای رشد و توسعه

شخصیت خلاق فعالیت های علمی زیادی انجام داد .

تورنس چندین کتاب و مقالات علمی فراوانی در باره خلاقیت نوشته است .

از جمله کتاب های او عبارتند از :  جستجو برای خلاقیت ، راهنمائی استعدادهای خلاق و پاداش رفتار خلاق  . تعدادی از کتاب های علمی تورنس در باره خلاقیت ، توسط آقای دکتر حسن قاسم زاده ، که از پیشگامان اصلی معرفی مباحث علمی خلاقیت در ایران می باشند و کتاب های متعددی در این باره دارند،

به فارسی ترجمه شده است .

به عنوان مثال کتاب ارزشمند تورنس با عنوان :

The Search For Satori & Creativity(1979 ، توسط ایشان با عنوان « استعدادها

و مهارت های خلاقیت و راههای آزمون و پرورش آنها » به فارسی در تابستان 1372 

توسط نشر دنیای نو ، منتشر نموده اند ، که تاکنون چند بار تجدید چاپ شده است .

مرکز پژوهشی تورنس در دانشگاه جورجیا پس ازبازنشستگی تورنس در 1984 به منظور ادامه و استمرار برنامه های علمی او تشکیل گردیده است .

بخش خلاقیت انجمن ملی برای بچه های پر استعداد امریکا جایزه تورنس را هر

ساله به برترین پژوهشگر این حوزه اعطا می نماید . در علم خلاقیت شناسی ، پروفسور تورنس ، متخصص خلاقیت شناسی روانشناختی است .

* منبع : آشنائی با تورنس ، نوشته سیمین منوچهری عضو هیئت علمی و

 مدیر گروه خلاقیت شناسی پرورشی پژوهشکده علوم خلاقیت شناسی، نوآوری و TRIZ  

 فصلنامه علوم خلاقیت شناسی و حل مسئله ابداعی TRIZ

        خلاقیت شناسی جامعه شناختی ( قسمت دوم )

3-3- نشر نوآوری ها در جامعه :

موضوع نشر نوآوری ها در جامعه  را می توان یکی از مهم ترین مباحث تخصصی

خلاقیت شناسی جامعه شناختی دانست . پژوهش ها ی فراوانی در خصوص چگونگی و وعوامل موثر بر میزان انتشار یا عدم نشر یک محصول یا پدیده جدید و

نوآوری در یک جامعه  توسط پژوهشگران متعدد انجام و گزارش شده است .

میزان انتشار یک  نوآوری در جامعه تعیین کننده میزان استفاده و بهره گیری آن

جامعه از آن نوآوری   می باشد .این موضوع  تا حدود زیادی پاسخ دهنده به این

سوال است که چرا  در خیلی از موارد میان ظهور یک نوآوری  با استفاده همگانی

از آن در جامعه فاصله  وجود دارد . چرا بعضی نوآوری ها با سرعت در جامعه گسترده شده و فراگیر می شوند و برعکس برخی نوآوری ها خیلی کند و آهسته  انتشار

می یابند و یا به طورکل فراموش می شوند .

برای مثال ، 50 سال طول کشید تا  طرح کودکستان در آمریکا (در اواخر دهه 1940

پذیرفته شد (راس،1958) ، پذیرش ریاضیات جدید در برنامه درسی مدارس آمریکا

5 سال طول کشید (کارلسون ،1965) ، پذیرش استفاده  فراگیر از کوره تونلی در

صنعت سفالگری درانگلستان  40 سال پس از اختراع آن انجام شد (کورتر و

ویلیامز، 1957) .

پنج  ویژگی  نوآوری که نقش تعیین کننده ای در سرعت و میزان پذیرش آن در جامعه

دارد عبارتند از :

1- مزیت نسبی نوآوری : میزان درک افراد جامعه ازمزایا و مطلوبیت های نوآوری از

جنبه های مختلف کارکردی ، اقتصادی ، اعتبار اجتماعی و  مواردی دیگر .

2- سازگاری نوآوری : میزان هماهنگی و سازگاری نوآوری  با  ارزش های فرهنگی و هنجارها و باورهای اجتماعی .

3- سهولت استفاده از نوآوری : میزان درک افراد جامعه در خصوص سطح سادگی و آسانی بکارگیری نوآوری .

4- سطح آزمون پذیری نوآوری : سطح امکان پذیری آزمودن یا استفاده

آزمایشی از نوآوری .

5- سطح مشاهده نتیجه نوآوری : میزان آشکار شدن نتایج استفاده از

نوآوری و زمان آن .

همچنین افراد جامعه از لحاظ میزان پذیرش نوآوری  شامل 5 دسته  نوآوران ،

اولین پذیرش کنندگان ، زود پذیران (تند پذیران ) ، کند پذیران  و دیرپذیران می باشند

(کرمی ، فنایی ، 1376 به نقل از راجرز و شومیکر،  1975).

نظام اجتماعی نیز یکی دیگر از عوامل تعیین کننده سرعت و میزان پذیرش نوآوری

در جامعه دارد .

نظام اجتماعی دارای سرعت و میزان پذیرش نوآوری بالا دارای ویژگی های زیر

 می باشد :

1- دیدگاه و گرایش مثبت نسبت به تغییر،

2- استفاده کننده بیشتر از فناوری های پیشرفته  و تقسیم کار ، 

3- اهمیت و ارزش زیاد قائل بودن برای علم و دانش و آموزش و یادگیری ،

4- دارای ارتباطات کاری نظام دار،

5- دارای نگرش جهانشهری ،

6- همدلی بالای افراد جامعه با یکدیگر (کرمی ، فنایی ، 1376 به نقل از

راجرز و شومیکر،  1975).

تعدادی از مهمترین نتایج پژوهشی در باره نشر نوآوری ها در جامعه به شرح زیر      می باشند :

1- نظام اجتماعی (اجزائی از قبیل هنجارهای اجتماعی و سطح سواد ) نقش

مهمی در نوگرائی افراد دارد (داویس ، 1968 . فلین ، 1963).

2- زودآگاهان  و زود پذیران نوآوری در مقایسه با دیرآگاهان و دیر پذیران ،از منزلت اجتماعی بالاتری برخوردارند (بنجامین ،1965. کیولین ، 1968 . مارتینز، 1964 .   ساگال ، 1966).

3- زودآگاهان و زود پذیران  نوآوری در مقایسه با دیر آگاهان و دیر پذیران ، بیشتر در معرض تماس با وسایل ارتباط جمعی هستند (سیلاد ،1965. بیل ، 1960 .       دویچمن ، 1963 . گرینبرگ ، 1965.).

4- زودآگاهان  و زود پذیران  نوآوری در مقایسه با دیرآگاهان و دیر پذیران ، مشارکت اجتماعی بیشتری دارند (دلنی ، 1966 . اربی ، 1962 ، کیولین ،1968 . مارتینز، 1964 ) .

5- زودآگاهان از نوآوری  در مقایسه با دیر آگاهان ، نگرش  جهانشهری تر دارند      (هابز، 1960 . کیولین ، 1968 . مارتینز، 1964 ) .

6- احتمال عدم ادامه نوآوری توسط  دیر پذیران ، بیشتر از زود پذیران نوآوری است

( دویچمن و هاونز، 1965 . لیتهلد ، 1965 ) . 

7- سرعت کسب آگاهی از نوآوری  بسیار سریع تر از سرعت پذیرش آن می باشد   (بیل و راجرز، 1960 ) .

8- برداشت افراد مبنی بر مزیت نسبی نوآوری  ، با سرعت پذیرش آن همبستگی مثبت دارد (فلیسیانو ، 1964 ، اراسموس ، 1962 ) .

9- برداشت افراد مبنی بر میزان سازگاری بالای نوآوری ، با سرعت پذیرش آن همبستگی مثبت دارد ( براندنر، 1960 . فلیگل ،1967) .

10- برداشت افراد مبنی بر پیچیدگی نوآوری و دشواری استفاده از آن ، با سرعت پذیرش نوآوری همبستگی منفی دارد (کارلسون ، 1965 . داندا ، 1968 ) .

11- میزان یکپارچگی ارتباطات در یک نظام اجتماعی ، با سرعت پذیرش نوآوری  همبستگی مثبت دارد( کلمن ،1966 . مندز ، 1964  ) .

12- احتمال با سواد بودن زود پذیران نوآوری  به مراتب بیش از کند پذیران می باشد (برلسن ، 1966 . باز، 1964) .

13- زود پذیران نوآوری در مقایسه با کند پذیران ، نسبت به تغییر دیدگاه مثبت تری  دارند (آسکروف ، 1966 . بادر ، 1961 ) .

14- زود پذیران نوآوری  در مقایسه با کند پذیران ، انگیزه پیشرفت بیشتری دارند    ( روی ، 1968 . اسمیت ، 1966 ) .

15- پذیرش تصمیمات نوآوری جمعی با میزان مشارکت اعضای نظام اجتماعی در تصمیم گیری ها رابطه مثبت دارد ( داویس ، 1965 . کوئیلی و استریت ، 1965 ) . (کرمی ، فنایی ، 1376 به نقل از راجرز و شومیکر،  1975).

3-4- دیگر موضوعات خلاقیت شناسی جامعه شناختی :

یکی از بخش های مهم  خلاقیت شناسی جامعه شناختی که پژوهشگر به بررسی

آن اقدام نموده است تبیین زیر شاخه های تخصصی آن می باشد . بنابراین به اعتقاد

نگارنده ، خلاقیت شناسی جامعه شناختی  محورهای موضوعی پژوهشی  متعددی را در بر می گیرد که در اینجا  به برخی از مهمترین آنها به طور فهرست وار اشاره     می گردد :

1- خلاقیت شناسی تاریخی جامعه شناختی

2- خلاقیت شناسی جامعه شناختی علم و فناوری

3- خلاقیت شناسی جامعه شناختی صنعتی

 4- خلاقیت شناسی جامعه شناختی شهری

5-  خلاقیت شناسی جامعه شناختی پزشکی

6- خلاقیت شناسی جامعه شناختی هنر

۷- خلاقیت شناسی جامعه شناختی ادبیات

 * منبع : خلاقیت شناسی جامعه شناختی ، نوشته دکتر سید مهدی گلستان هاشمی ،

مجله رشد آموزش علوم اجتماعی ، دوره ۱۱، شماره ۳ ، بهار ۱۳۸۷ . 

       خلاقیت شناسی جامعه شناختی ( بخش اول )

 * (  این مطلب ، برگرفته  بخشی از یکی از  طرح های مطالعاتی گروه پژوهشی خلاقیت شناسی جامعه شناختی                                  پژوهشکده علوم خلاقیت شناسی ، نوآوری و  TRIZ  بوده است ، که قسمتی از آن در قالب مقاله ای با همین عنوان  نوشته دکتر سید مهدی گلستان هاشمی در مجله رشد آموزش علوم اجتماعی (شماره 3 دوره 11 بهار 87 ) چاپ  شده است ) .

یکی از شاخه ها یا گرایش های تخصصی علم میان رشته ای و چند رشته ای خلاقیت شناسی ، شاخه ای است که نگارنده آن را به فارسی با عنوان :             «خلاقیت شناسی جامعه شناختی » نامیده و در مقالات انگلیسی خود ، اصطلاح  Sociological Creatology  را برای آن به کار برده است .

خلاقیت شناسی جامعه شناختی ، عبارت از مطالعه فرایند ها و پدیده های خلاقیت و نوآوری از جنبه ها یا رویکرد جامعه شناختی است . این شاخه تخصصی عبارت از

« جامعه شناسی خلاقیت و نوآوری » یعنی مطالعه خلاقیت و نوآوری از دیدگاه جامعه شناسی ، شامل بررسی ابعاد اجتماعی خلاقیت و نوآوری و جنبه های تعاملی آنها می باشد (گلستان هاشمی ، 1382).

پژوهشگران متعددی در این حوزه کار نموده اند . کلوم گیلفیلان( Colum Gilfillan ) نویسنده کتاب " جامعه شناسی اختراع " منتشره سال 1935 را  شاید بتوان      یکی از پیشگامان این رشته دانست . او اختراعات زیادی را از جنبه های اجتماعی مورد مطالعه قرار داد  و در کتاب خود " 38 قاعده اجتماعی برای اختراع " بیان نمود .

در باره تاثیر اختراعات در جامعه ، گیلفیلان در کتابش به عنوان مثال اظهار می دارد

تغییر در خانواده به میزان زیادی به خاطر بکارگیری نیروی بخار و ابزارهای فلزی

و ابداع داروهای ضد بارداری بوده است (گیلفیلان ، 1935) .

از پژوهشگران فعلی به عنوان مثال افرادی همچون جرو ( Gero) ، سوسا (Sosa)  و

ساندرز(Sanders) قابل ذکر هستند .

یکی از رویکرد های مورد توجه در مطالعات خلاقیت شناسی جامعه شناختی ، رویکرد مبتنی بر تعامل فرایندهای خلاق و مولد فردی یا فرایندهای ارزیابانه گروه   می باشد .

بر اساس این رویکرد ، خلاقیت و نوآوری به عنوان یک ساخت اجتماعی (ساندرز و جرو ، 2001) و یا یک قضاوت عمومی یا اجتماعی (گاردنر،1993) در نظر گرفته می شود . در این رویکرد ، افراد خلاق و نوآور نه بصورت مجزا بلکه در تعامل با محیط فیزیکی و اجتماعی دیده می شوند .

 افراد خلاق و نوآور تحت تاثیر عوامل و شرایط اجتماعی هستند یعنی قواعد و هنجارهای اجتماعی رفتار خلاق را تحت تاثیر قرار می دهند . از طرف دیگر نوآوری ها موجب تغییر عوامل و شرایط اجتماعی می شوند .  طراحی خلاق و نوآوری ها یکی از عوامل بنیادی تغییرات اجتماعی هستند (جرو ،1996).

3-1- تعریف خلاقیت و نوآوری از دیدگاه خلاقیت شناسی جامعه شناختی :

هر چند در دیدگاه خلاقیت شناسی روانشناختی ، خلاقیت ( (Creativity با بیان هائی همچون فرایند تولید اندیشه های نو و مفید یا فرایند پردازش خلاقانه اطلاعات     تعریف می شود و نوع خاصی از تفکر به نام تفکر خلاق دانسته می شود ، ولی

ازبرخی دیدگاههای خلاقیت شناسی جامعه شناختی ، خلاقیت مجموعه ای از فرایند های مکمل دانسته می شود که شامل پذیرش یک راه حل از سوی مردم ، نام گذاری توسط متخصصین و فهمیدن و به رسمیت شناخته شدن از سوی همکاران می باشد (سوسا و جیرو ، 2004) .

از لحاظ خلاقیت شناسی جامعه شناختی ، نوآوری (Innovation) به عنوان نشر یک        راه حل در میان جامعه پذیرنده آن تعریف می شود (راجرز،1995).

3-2- نقش خلاقیت و نوآوری دررشد و توسعه اجتماعی :

بررسی ها نشان می دهد هرقدر جامعه ای ابداعات ، اختراعات و پدیده های خلاق بیشتری تولید نماید ازامکانات و رفاه بیشتری برخوردارمی گردد ، مسائل بیشتری حل می شود  و رشد و توسعه افزونتری  می یابد . بنابر این خلاقیت و نوآوری ملی  یکی از موضوعات بسیر مهم می باشد وبا ایجاد جامعه خلاق و نوآور ( شامل فرهنگ خلاق و نوآور) تحقق می یابد .

نتایج مطالعات بیانگرآنست که جوامع یا فرهنگ ها و تمدن هائی که رشد یافته تر،

 پیشرفته ترو بالنده تر بوده اند جوامع خلاق و نوآوری بوده  و خلاقیت و نوآوری ملی بیشتری  داشته اند (گلستان هاشمی ،1382به نقل از ماگیاری بک ،1999).

جامعه خلاق و نوآور دارای فرهنگ خلاق و نوآور یعنی فرهنگ زمینه ساز ، مشوق ، پشتیبان و پرورش دهنده خلاقیت و نوآوری می باشند .

جوامع خلاق توانش خلاقیت و نوآوری بیشتری دارند و از دستاوردهای خلاق بیشتری

برخوردار می شوند . این نوع جوامع می توانند مسائل اساسی بیشتری را حل کنند

روش های موثرتر و کارامدتری برای رفع مشکلات مختلف زندگی بیابند و در مجموع

تمدن پیشرفته تری را ایجاد نمایند .

بسم الله الرحمن الرحیم

دانش خلاقیت شناسی TRIZ

یکی از برجسته ترین و جامع ترین رویکردها و روش شناسی های علم خلاقیت شناسی ، دانش خلاقیت شناسی TRIZ یا نظریه حل ابداعانه مسئله  موسوم به TRIZ  به عنوان یک  رویکرد عمیق و بنیادی خلاقیت شناسی و اختراع شناسی و نیز دانش و فناوری مهندسی خلاقیت و نوآوری است که حاصل تلاش ها و فعالیت های علمی بسیار ارزشمند  دانشمند خلاقیت شناس بزرگ ، پروفسورآلتشولر می باشد ، که در حال حاضردرکشورهای مختلف جهان به آن توجه بسیارزیادی می شود .

 1-1- معنای TRIZ:

واژه TRIZ (تريز) برگرفته شده از حروف اول كلمات در عبارت روسي زير مي باشد :

«Teoriya Resheniya Izobrototelskikh Zadatch»كه برابر انگليسي آن عبارت «Theory of Inventive Problem Solving» (با مخفف TIPS) است كه به معني  نظريه حل ابداعانه مسئله مي باشد . اين دانش در سراسر جهان تحت عنوان TRIZ شناخته مي شود و متداول شدن اين نام به اين علت است كه بنيانگذار آن ، دانشمند خلاقيت شناس گنريچ سائولويچ آلتشولر (G.S. Altshuller) (1998-1926) ، متولد تاشکند ، زبانش روسی بوده است .

دانش TRIZ با نام ها و عنوان هاي توصيف گر مخفتلفي مانند نوآوري نظام يافته (1)  خلاقيت اختراعي(2) ، فناوري خلاقيت و نوآوري(3) ، روش شناسي اختراع(4) ، الگوريتم اختراع)5) ،روش شناسي حل مسئله هاي ابداعي (6) ،روش شناسي حل ابتكاري وابداعانه مسئله(7) ، مهندسي خلاقيت و نوآوری(8) ، روش شناسی خلاقيت(9) ، خلاقيت شناسي اختراع(10) ،  خلاقيت شناسي فناوري(11) و مواردی از اين قبيل ناميده مي شود (گلستان هاشمي 1382 ، 12) .

2-1- تعريف TRIZ:

دانش TRIZ مي تواند در دامنه اي از يك طيف مفهومي و گستره اي از تعاريف قرار بگيرد كه يك انتهاي آن نوعي جهان بيني خلاق يا رويكردي جامع به علوم و فناوري و انتهاي ديگر آن انواعي از ابزارهاي حل خلاق مسئله و فنون خلاقيت و نوآوري را شامل گردد.

آلتشولر TRIZ را تحت عنوان علم فناوري خلاقيت و نوآوري مي داند . با نتيجه گيري از ديدگاه آلتشولر مي توان TRIZ را نوعي علم خلاقيت شناسي (Creatology) دانست .

يكي از دانشمندان برجسته TRIZ به نام سيمون ساورانسكي (12) اين دانش را چنين تعريف كرده است :

« TRIZ عبارت است از يك دانش انسان گراي(13) مبتني بر روش شناسي نظام يافته(14) براي حل ابداعانه مسئله » (گلستان هاشمي 1382 به نقل از ساورانسكي 2000 ، 22) .

همچنين برخي صاحب نظران ، TRIZ را اين چنين تعريف مي كنند :

«TRIZ عبارت است از نوعي رويكرد الگوريتمي (15) براي حل ابداعانه مسائل فني و فناورانه(16) » (گلستان هاشمي 1382 به نقل از ساورانسكي 2000، 23) .

با توجه به عنوان هاي توصيف گر مختلفي كه در قسمت (1-1) براي ناميدن TRIZ ذكر شد

 مي توان به شناخت بيشتري درباره مفهوم كلي دانش TRIZ دست يافت .

3-1- تاريخچه TRIZ :

شالوده هاي دانش TRIZ از سال 1946 توسط گنريچ آلتشولر بر اساس نتايج حاصل از مطالعه اختراعات مختلف پايه گذاري شد .

آلتشولر كه به پدر TRIZ لقب دارد در سال 1926 در تاشکند(شوروي سابق) متولد گرديد. وي كه از همان دوران نوجواني نسبت به ابداعات و اختراعات كنجكاوي و علاقه خاصي داشت و اولين اختراع خود را در سن 14 سالگي انجام داد در اداره ثبت اختراعات مشغول به كار شد.

كار او كمك به مخترعين براي ثبت اختراعاتشان بود . او در حين كار، گاهي به حل مسائل فني آنان كمك مي كرد . در اين دوران بود كه او دريافت حل مسائل فني كه منجر به اختراع و نوآوري مي شود به اصول و روش هائي فراتر از تكنيك هاي خلاقيت شناخته شده تا آن هنگام نياز دارد . آلتشولر در طي مطالعات خود به اين نتيجه مهم رسيد كه يك نظريه اختراع (17)بايستي داراي چند ويژگي اصلي از جمله موارد زير باشد :

1-    شامل يك فرايند گام به گام و نظام يافته باشد .

2-    بتواند از ميان گستره اي از راه حل ها مستقيما به بهترين راه حل (راه حل ايده آل يا كمال ) منجر گردد .

3-    داراي ويژگي تكرارپذيري باشد .

4-    بتواند ساختاري براي دانش ابداع ارائه نمايد.

آلتشولربيش ازدویست هزار اختراع ثبت شده (18) (پتنت) را مورد بررسي قرار داد تا متوجه شود اختراعات به عنوان مسئله هاي ابداعي (يعني مسئله هائي كه راه حل آنها مشخص نيست و بايستي آن را با روش هاي خلاق و ابداعي كشف كرد) چگونه حل شده اند .

از بين اين تعداد آلتشولر 40000 اختراع مهم و برجسته و به عبارتي راه حل هاي خلاق و ابداعي اصلي را مورد مطالعه عميق تر قرار داد. براساس نتايج حاصل از اين نوع مطالعات خلاقيت شناسي تحليلي ، آلتشولر به كشفيات بسيار مهمي دست يافت و اصول ، مفاهيم و روش هاي TRIZ را به عنوان يك علم نوين و بسيار با ارزش به جهان ارائه نمود .

البته اين خلاقيت و نوآوري فوق العاده مهم آلتشولر متاسفانه همانند بسيار از كشفيات و اختراعات كوچم و بزرگ تاريخ در ابتدا درك نشده و با انواع مخالفت ها ، مقاومت ها و بي مهري هاي تاسف برانگيز (آنچه كه در خلاقيت شناسي تحت عنوان اينرسي خلاقيت  و نوآوري  ناميده مي شود) مواجه شد و آلتشولر همانند بسياري از دانشمندان و مخترعين سختي ها و مرارت هاي بسيار زيادي را متحمل گرديد كه مطالعه آن حاكي از ارادهء والا و تلاش و پشتكار شگفت انگيز آنان است.

به دليل بي توجهي ها و مخالفت هاي اوي آن زمان ، TRIZ نتوانست به خوبي در روسيه ايفاي نقش نمايد و بعدها جايگاه آن شناخته شد . پس از پايان جنگ سرد و گسترش ارتباطات ، كشورهاي اروپائي ، آمريكا ، ژاپن و ديگر كشورها با دانش TRIZ آشنا شده و با پي بردن به اهميت فوق العاده زياد آن بلافاصله آن را جذب كرده و ضمن به كارگيري درصد رشد و توسعه آن برآمدند.

چنان كه در حال حاضر درباره TRIZ به عنوان يك دانش تخصصي تحقيقات وسيعي به عمل مي آيد و اصول و مفاهيم آن توسط بسياري از دانشمندان ، پژوهشگران ، مديران ، مهندسان و كارشناسان رشته هاي مختلف علمي در جهت حل مسائل و ايجاد نوآوري­ها به كار گرفته مي شود و همچنان به سرعت در حال گسترش و تكامل است .

بزرگ ترين خلاقيت و نوآوري آلتشولر به عنوان يك دانشمند علوم و مهندسي ، يك دانشمند خلاقيت شناس و نيز به عنوان يك مخترع ، خلاقيت و نوآوري او درباره خود موضوع خلاقيت و نوآوري مي باشد.

آلتشولر به عنوان مخترع فنون اختراع و پايه گذار دانش TRIZ با تلاش و پشتكار بسيار جدي به مدت 52 سال در راستاي رشد و توسعه آن يكي از اصلي ترين و موثرترين بنيانگذاران علم خلاقيت شناسي و از بزرگترين دانشمندان قرن بيستم محسوب مي شود(آلتشولر در سال 1998 در آمريكا اين دنيا را ترك نمود). نقش و اهميت نظريه TRIZ شاهكار علمي آلتشولر به قدري است كه از جنبه اي مي تواند در رديف نظريه هاي علمي بزرگي مانند نظريه كوانتومي و نظريه نسبيت قرار گيرد و آلتشولر را با دانشمندان بزرگي مانند پلانك ، انيشتين ، شرودينگر ، پياژه و پائولينگ همسنگ نمايد .

نگارنده معتقد است اگر چنانچه جايزه نوبلي نيز به نام جايزه نوبل خلاقيت شناسي (مانند جوايز نوبل فيزيك ، شيمي و زيست شناسي) وجود مي داشت بي گمان آلتشولراز شايسته ترين دريافت دارندگان آن مي بود.

4-1- اجزاء اصلي دانش TRIZ :

به طور كلي مجموعه نتايج حاصل از خلاقيت شناسي تحليلي اختراعات توسط آلتشولر كه تشكيل دهنده دانش TRIZ است شامل مفاهيم مختلفي است كه مهم ترين آنها به طور خلاصه و فهرست وار موارد زير مي باشند:

1-4-1- قانون افزايش سطح ايده آل بودن(19) (قانون كمال). به اين معني كه نظام هاي فني (20)همواره به سمت افزايش درجه ايده آل بودن يا كمال خود پيش مي روند. ايده آلي يا سطح ايده آل بودن عبارت از نسبت جمع كليه جنبه هاي مثبت و مفيد سيستم  به جمع كليه جنبه هاي منفي و مضر سيستم  مي باشد .

2-4-1- سيستم 4 مرحله اي حل مسئله : شامل مراحل زير مي باشد:

1) شناخت مسئله

2) فرمول بندي مسئله

3) جستجوي مسائل قبلا حل شده (استفاده از 39 پارامتر مهندسي)

4) استفاده از الگوهاي راه حل هاي كشف شده( به كار گيري 40 اصل اختراع)

3-4-1- سطوح 5 گانه حل مسئله و نوآوري:

شامل 5 سطح زير است:

1) راه حل هاي مشخص

2) بهبودهاي كوچك

3) بهبودهاي بزرگ

4) مفاهيم جديد

5) كشف هاي بنيادي

4-4-1- تحليل ماده- ميدان(21) (تحليل Vepol):

با استفاده از اين تحليل مسائل به طور كلي به دو دسته تقسيم مي شوند :

1-4-4-1- مسائل آشنا (مانوس) تحت عنوان مسائل استاندارد

2-4-4-1- مسائل ناآشنا (نامانوس) تحت عنوان مسائل غير استاندارد

5-4-1- قوانين 8 گانه تحول و تكامل نظام هاي فني(22) (قوانين پيشرفت فناوري)

6-4-1- تعداد 76 راه حل ابداعانه استاندارد(23) :

 مسائل استاندارد شناخته شده با تحليل Vepol مي توانند با استفاده از اين 76 راه حل ابداعانه استاندارد حل شوند.

7-4-1- ماتريس تناقض ها ( 24 ) :

 در نظريه TRIZ از مسئله ابداعي (25) تحت عنوان تناقض تعبير مي شود كه معني آن دو موقعيت متضاد يا دو كيفيت متعارض است ، يعني افزايش سطح كيفيت يكي موجب كاهش سطح كيفيت ديگري مي شود و حل ابداعانه مسئله ، كشف راه حل اين تناقض مي باشد.

8-4-1-تعداد 40 اصل براي حل ابداعانه مسئله و به عبارتی اختراع و نوآوري ( 26) .

9-4-1- مجموعه اي از تاثيرات علمي اساسي

 (تاثيرات فيزيكي ، شيميائي ، هندسي و زيست شناختي)

10-4-1- روش ARIZ(27) (الگوريتم حل ابداعانه مسئله):

ARIZ يك دستورالعمل نظام يافته براي شناسائي راه حل مسئله غيراستاندارد با استفاده از قابليت هاي همه فنون و روش هاي خلاقيت مي باشد (گلستان هاشمی ، 1381) .

6-1- فوايد و كاربردهای دانش خلاقیت شناسی  TRIZ

با استفاده از دانش TRIZ مي توان به نتايج و دستاوردهاي متعددي از جمله موارد زير دست يافت:

6-1-1 دستيابي به نوعي نگرش جامع علمي به ابداعات و اختراعات .

6-1- 2شكل گيري جنبه هاي بسيار مهمي از علم خلاقيت شناسی .

6-1-3 دستيابي به نوعي جهان بيني خلاق.

6-1- 4كشف انواعي از راه حل ها براي مسائل ابداعي يعني مسائلي كه با روش هاي معمولي متداول راه حل آنها به دست نمي آيد.

6-1-5 دستيابي به بهترين و موثرترين راه حل ها براي انواع مسائل علمي ، فني ، انساني و اجتماعي.

6-1-6 پيش بيني روند ابداعات و اختراعات در آينده (خلاقيت شناسي آينده شناختي)

6-1-7 ارائه آموزش هاي نوين مبتني بر TRIZ در مدارس و دانشگاه ها (خلاقيت شناسي پرورشي مبتني بر TRIZ)

6-1-8- تسهيل و تسريع روند رشد و توسعه نوآوری در علوم و فناوري .

7-1- ديگر رويكردهاي خلاقيت شناختي مبتني بر TRIZ

با استفاده از اصول و مفاهيم TRIZ و توسعه تحليل هاي مبتني بر آن ، رويكردهاي خلاقيت شناختي خلاصه شده يا تعميم يافته تر ديگري مانند موارد زير حاصل شده است و اين روند تكاملي همچنان ادامه دارد .

7-1-1 رويكرد خلاقيت شناختي  USIT (28):

رويكرد ساده شده و عصاره اي از TRIZ (ارائه شده توسط سيكافوس(29) در شركت فورد) به معني تفكر ابداعانه ساختار يافته يكپارچه.

7-1-2 رويكرد خلاقيت شناسي AZIT(با واژگان روسي و به انگليسي ASIT(30):

به معني تفكر ابداعانه نظام يافته پيشرفته.

7-1-3 رويكرد خلاقيت شناسي TRTS (با واژگان روسي و انگليسی TDTS(31)) به معني نظريه رشد و توسعه نظام هاي فني.

7-1-4 رويكرد خلاقيت شناختي TRTL(با واژگان روسي و به انگليسي (TDCP)(32) به معني نظريه رشد و توسعه افراد خلاق.

7-1-5 رويكرد خلاقيت شناختي TTVC (33) به معني نظريه جامع براي خلاقيت چند جانبه.

7-1-6 رويكرد خلاقيت شناختي OTSM (با واژگان روسي و به انگليسي GTST)(34) به معني نظريه عمومي تفكر قوي.

منابع :

1- گلستان هاشمی ، سید مهدی (1381) .  سیستم حل مسئله ابداعی و خلاقیت و نوآوری نظام یافتهTRIZ  . مجله مدیریت ( انجمن مدیریت ایران ) ، شماره 60-59 فروردین – اردیبهشت 1381 .

2- گلستان هاشمي ،سید مهدی . (1382). مقدمه اي برعلم خلاقيت شناسي : دانش خلاقیت و نوآوری ، انتشارات جهاد دانشگاهي.

3- گلستان هاشمي ، سید مهدی (1383) . خلاقيت شناسي و TRIZ . مجله علوم خلاقيت شناسي و حل مسئله ابداعی TRIZ

4- گلستان هاشمی ، سید مهدی . (1381 ) کتابچه آموزشی دانش خلاقیت شناسی  TRIZ 

۵ - گلستان هاشمی ، سید مهدی . « نقش خلاقیت شناسی و نظریه  TRIZ  در مدیریت کیفیت »

( 1380) . نشریه مدیریت کیفیت ، شماره 18 ، دی 1380 ، انجمن مدیریت کیفیت ایران .

۶- گلستان هاشمی ، سید مهدی - « نقش نظریه حل مسئله ابداعی TRIZ در مراکز تحقیق و توسعه » ( 1380 ) . سومین همایش بین المللی مراکز تحقیق و توسعه صنایع و معادن ، تهران ،2و3 دی 1380 .

۷- گلستان هاشمی ، سید مهدی - « نقش خلاقیت شناسی کاربردی و نظریه TRIZ  در مدیریت کیفیت جامع ( TQM ) » ( 1380) .چهارمین همایش سالانه ممیزین و سر ممیزین مدیریت کیفیت ، مرکز آموزش و تحقیقات صنعتی  ایران ،  اسفند 1380 .

.       

  زیر نویس ها :

1- Systematic Innovation

2- Inventive Creativity

3- Creativity & Innovation Technology

4- Invention Methodology

5- Invention Algorithm  

6- Solving Methodology of Inventive Problems  

7- Inventive Problem solving Methodology

8- Creativity & Innovation Engineering

9- Creativity Methodology  

10- Invention Creatology  

11- Creatology of Technology  

12- Semyon  D. Savransky

13- Human – Oriented Knowledge

14- Systematic Methodology

15-Algorithmic Approach

16- Technical & Technological Problems Solving

17-Theory of Invention

18- Patent

19-Increasing Ideality

20- Technical Systems

21- Substance – Field Analysis

22 - Technical System Evolution

23- 76 Standard Inventive Solution

24- Contradiction

25- Inventive Problems

26- 40 Principles of Invention

27- Algorithm of Invention Problem Solving

28- Unified Structured Inventive Thinking

29- Dr. Ed Sickafus

30- Advanced Systematic Inventive Thinking

31 - Theory of Development of Technical Systems

32- Theory of Development of Creative Personalities

33- Template Theory for Versatile Creativity

34- General Theory of Strong Thinking

رشته علمی خلاقیت شناسی ، یک حوزه علمی میان رشته ای و چند رشته ای است .

یعنی این رشته ، تلفیقی خلاق و هدفمند از اصول و مفاهیم رشته هائی از علوم انسانی و اجتماعی ،

علوم پایه و علوم فنی مهندسی می باشد ، بنابراین باید توجه داشت که کلمه « خلاقیت  » به

تنهائی با علم « خلاقیت شناسی » تفاوت بسیار زیادی دارد و نباید ذهن ما با دیدن کلمه خلاقیت

متوجه یک مفهوم متداول و قالبی شود ، همان طور که معنی « زیست » با  « علم زیست شناسی »، 

یا کلمه  « زمین » با « علم زمین شناسی » و... کاملا متفاوت است و فرق زیادی دارند .

بنابراین در طبقه بندی های جدید علوم ، این علم جزو « علوم بین رشته ای و چند رشته ای »

قرار می گیرد و فقط مثلا جزو علوم فنی مهندسی یا فقط جزو علوم انسانی نیست .

بر حسب این که فرایندها و پدیده های خلاقیت و نوآوری یعنی کلیه ابداعات و اختراعات در همه زمینه ها

( علمی ، فناورانه ، صنعتی ، سازمانی ، هنری ، اجتماعی و غیره ) از چه جنبه یا رویکرد و چه نوع

روش شناسی مورد مطالعه و بررسی قرار بگیرند ، انواع شاخه ها یا گرایش های علم

خلاقیت شناسی شکل می گیرند . بر این اساس علم خلاقیت شناسی شامل شاخه ها یا گرایش

های تخصصی  زیر می باشند ( گلستان هاشمی ، ۱۳۸۰) :

۱- « خلاقیت شناسی روانشناختی  » .

۲- « خلاقیت شناسی جامعه شناختی » .

۳- « خلاقیت شناسی پرورشی » .

۴- « خلاقیت شناسی سازمانی و مدیریتی » .

۵- « خلاقیت شناسی تاریخی » .

۶- « خلاقیت شناسی آینده شناختی » .

۷- « خلاقیت شناسی TRIZ » ( خلاقیت شناسی تحلیلی اختراعات : اختراع شناسی تحلیلی ) .

۸- « خلاقیت شناسی HS-TRIZ » ( خلاقیت شناسی تحلیلی نظام های غیر فنی ) .

۹- « خلاقیت شناسی طبیعت محور ( بیونیکی ) .

۱۰- « خلاقیت شناسی طبیعت محور ( بیوایسکی ) .

۱۱- « خلاقیت شناسی اقتصادی » . 

۱۲- « خلاقیت شناسی فلسفی » .

* منبع :

- « مقدمه ای بر علم خلاقیت شناسی : دانش خلاقیت و نوآوری » ( ۱۳۸۱ ). نوشته سید مهدی

  گلستان هاشمی . انتشارات جهاد دانشگاهی .

- مقالات مبانی علم خلاقیت شناسی ، نوشته سید مهدی گلستان هاشمی . فصلنامه علوم

 خلاقیت شناسی و حل مسئله ابداعی .TRIZ

بسم الله الرحمن الرحیم

خلاصه ای از تاریخچه علم خلاقیت شناسی

« خلاقیت شناسی » واژه ای است که برای نامیدن رشته علمی تخصصی میان رشته ای وچند رشته ای مطالعه فرایندها و پدیده های خلاقیت و نوآوری ، توسط  پژوهشگر ایرانی دکتر سیدمهدی گلستان هاشمی واژه گزینی شده است ، که برابر انگلیسی آن Creatology  می باشد .

واژه « خلاقیت شناسی » از لحاظ  ساختار واژگانی مانند  واژه های

« زیست شناسی » ، « زمین شناسی » ، « جامعه شناسی » ،

« روان شناسی »  و دیگر واژه های مشابه می باشد .

مطالعه در باره خلاقیت و نوآوری حداقل از اوایل قرن بیستم مورد توجه قرار گرفته و در نیمه دوم قرن بیستم به عنوان یک حوزه علمی پژوهشی فعال ، مطالعات زیادی توسط پژوهشگران متعدد از رشته ها و خواستگاههای علمی گوناگون درکشورهای مختلف انجام شده است . از جمله پژوهشگران  و صاحبنظران برجسته ای مانند گیلفیلان ، آسبورن ، تورنس ، گیلفورد ، آلتشولر ، ماگیاری بک و.... .

اما رشته ی علمی جامع با هویت مستقل به نام « خلاقیت شناسی »  توسط 

دکتر سیدمهدی گلستان هاشمی در پی مطالعات و پژوهش های چندین ساله گسترده ، برای اولین بار در جهان در سال 1378 پایه گذاری و تبیین شده و از آن پس به تدریج به محافل علمی ایران و دیگرکشورهای مختلف جهان معرفی گردیده و در حال حاضر بنیانگذاری این رشته علمی به نام ایشان و ایران در سطح بین المللی ثبت شده است و در محافل و مراکز علمی مرتبط کشورهای مختلف، از پژوهشگران و صاحبنظران برجسته و فعال در حوزه علمی خلاقیت و نوآوری محسوب می شود .

دکترسیدمهدی گلستان هاشمی ضمن بنیانگذاری و تبیین و توسعه رشته علمی تخصصی نوین میان رشته ای و چند رشته ای  مستقل « خلاقیت شناسی » در جهان و داشتن ابداعات و نظریه های متعدد در این حوزه علمی تخصصی ، از پیشگامان معرفی و رشد و توسعه شاخه های مهمی از خلاقیت شناسی مانند :

« خلاقیت شناسی TRIZ » ( نظریه حل ابداعی مسئله )،

« خلاقیت شناسی بیونیکی » و « کارآفرینی »  در ایران می باشد .

به طور خیلی خلاصه مهم ترین اقدامات و گام های علمی دکتر سید مهدی گلستان هاشمی برای پایه گذاری ، تبیین و معرفی خلاقیت شناسی به عنوان یک حوزه علمی تخصصی با هویت مستقل   به جامعه علمی ایران و جهان موارد زیر می باشند :

1- مطالعات و پژوهش های ممتد و گسترده و عمیق در باره موضوعات خلاقیت و نوآوری از سال 1373 ، تاسیس موسسه ای علمی در این خصوص در سال 1373 ، تحلیل ها و طراحی مدل های مفهومی و پایه گذاری و تبیین در حدود سال های 1377 و 1378.

2- ارائه و معرفی از طریق نگارش مقالات علمی تخصصی در این باره . مقالاتی مانند موارد زیر :

- « تصویر ذهنی و نقش آن در یادگیری و خلاقیت » ( 1375 ). مجله اطلاعات علمی ، شماره 201 ،  خرداد 1375 .

- « خلاقیت و نوآوری » (1375 ) . جشنواره بین المللی خوارزمی ، بخش دانش آموزی ، بهمن 1375 . 

- « کاربرد شیوه مدیریتی خلاق در سازمان و مدیریت آموزشی » (1376 ) . کنفرانس نوآوری در سازمان و مدیریت آموزشی ، پژوهشکده تعلیم و تربیت ، تهران ، آبان 1376 .

- « روش های آموزشی انگیزشی خلاق » ( 1377 ).  کنفرانس تکنولوژی آموزشی ، دانشگاه علامه طباطبائی ، اردیبهشت 1377 . 

- « علوم را با شیوه های خلاق بیاموزید » (1377). مجله اطلاعات علمی ، شماره 231 ، آذر1377.   

- « خلاقیت شناسی علوم پایه فیزیک و شیمی » ( 1379 ) . فصلنامه پژوهشی مجتمع دانشگاهی علوم . شماره 2 ، زمستان 1379 .

- « فرهنگ خلاقیت و توسعه » ( 1379 ) . همایش بین المللی رویکرد فرهنگی به جغرافیا . دانشگاه فردوسی مشهد .

- « جایگاه نوآوری در مدیریت آینده سازمان ها » ( 1379 ) . ماهنامه تدبیر ، سازمان مدیریت صنعتی ، شماره 107 ، آبان 1379 .

- « خلاقیت شناسی نظام پیشنهادها » ( مدل خلاقیت شناختی نظام پیشنهادها و نقش TRIZ در نظام پیشنهادها ) .

  (1380 ). سومین همایش نظام پیشنهادها ، 8و9 اسفند 1380 ، دانشکده مدیریت دانشگاه تهران .

- « نقش خلاقیت شناسی و نظریه  TRIZ  در مدیریت کیفیت » ( 1380) . نشریه مدیریت کیفیت ، شماره 18 ، دی 1380 ،   انجمن مدیریت کیفیت ایران .

- « نقش نظریه حل مسئله ابداعی TRIZ در مراکز تحقیق و توسعه » ( 1380 ) . سومین همایش بین المللی مراکز تحقیق و توسعه صنایع و معادن ، تهران ،

۲و3 دی 1380 .

- « نقش خلاقیت شناسی کاربردی و نظریه TRIZ  در مدیریت کیفیت جامع ( TQM ) » ( ۱۳۸۰) .   چهارمین همایش سالانه ممیزین و سر ممیزین مدیریت کیفیت ،

مرکز آموزش و تحقیقات صنعتی  ایران ،  اسفند 1380 .

- « خلاقیت شناسی علوم پژشکی و کارآفرینی » ( 1380 ) . کنگره کارآفرینی در بخش بهداشت و درمان ، دانشگاه علوم پژشکی شیراز ، 26و27 دی 1380 .

- « فناوری خلاقیت » ( 1380 ) . فصلنامه سیاست علمی و پژوهشی رهیافت ، شورای پژوهش های علمی کشور ، شماره 26 ، زمستان 1380 .

- « خلاقیت و نوآوری سازمانی و فناورانه » ( 1380 ) . فصلنامه سیاست علمی و پژوهشی رهیافت ، شورای پژوهش های علمی کشور ، شماره 26 ، زمستان 1380 .

- « خلاقیت شناسی تعاون » (  1381 ). ماهنامه تعاون ، شماره 223 ، آبان 1381 .

- « سیستم حل مسئله ابداعی و خلاقیت و نوآوری نظام یافته TRIZ » (1381 ) . مجله مدیریت انجمن مدیریت ایران ، شماره  59 و60 ، فروردین و اردیبهشت 1381 .

- « نقش خلاقیت شناسی کاربردی و نظریه TRIZ  در تحقیقات فنی مهندسی » ( 1381 ) . دومین   همایش روش های تحقیق در علوم و فنون مهندسی » . دانشکده فنی مهندسی دانشگاه امام حسین ( ع ) .   تهران ، اردیبهشت 1381 .

- « مدیریت و مهندسی کیفیت (   QEM) و مدیریت و مهندسی خلاقیت و نوآوری ( CIEM ) (1381 ) سومین کنفرانس بین المللی مدیریت کیفیت ، تهران ، 17 تا 19 آذر 1381 .

- « خلاقیت شناسی ارتباط دولت ، دانشگاه و صنعت » ( 1381 ) .   کنگره سراسری همکاری های دولت ، دانشگاه و صنعت برای توسعه ملی ، تهران ،

  ۲۶و 27 آذر 1381 .

و مقالات متعدد دیگر ( و همچنین مقالات علمی زیادی به انگلیسی  ) .

این مقالات به احتمال خیلی زیاد جزو اولین مقالات علمی فارسی در باره دانش خلاقیت شناسی TRIZ نیز می باشند .

( در تاریخ 12 نوامبر 2002( آبان 1381 ) ، داریل من ، رئیس وقت انجمن TRIZ

اروپا (  ETRIA ) طی نامه ای ، عضویت افتخاری ایشان را در انجمن مذکور اعلام

می دارد ) .

3-  ارائه خلاصه نتایج پژوهشی با نگارش کتاب :

« مقدمه ای برعلم خلاقیت شناسی ، دانش خلاقیت و نوآوری » در طی سالهای 1378و 1379 توسط  نامبرده و ارائه آن به انتشارات جهاد دانشگاهی در سال 1381 و انتشار آن در سال 1382 .

و نیز نگارش و انتشار کتاب :

از مجموعه علوم خلاقیت شناسی : « مبانی علم کارآفرینی ( دانش مهندسی کارآفرینی ) در سال 1382 .

4- ارائه درخواست انتشار مجله خلاقیت شناسی در سال 1379 و اخذ امتیاز رسمی آن درتابستان 1381 و انتشار اولین شماره آن در تابستان 1382( پس از بازگشت از سفر علمی آموزشی ژاپن و ارتباط با پروفسور ناکاگاوا از پیشگامان توسعه TRIZ در ژاپن ) .

نام اولیه این فصلنامه « خلاقیت شناسی و کارآفرینی » بوده ( که به احتمال زیاد اولین مجله کارآفرینی ایران ( دارای امتیاز رسمی ) می باشد ) سپس نام آن به

« علوم خلاقیت شناسی وحل مسئله ابداعی (  TRIZ ) »تغییر می یابد .

این مجله تنها مجله تخصصی علم خلاقیت شناسی در جهان و ایران ، اولین مجله کارآفرینی ایران ،اولین و تنها مجلهُُTRIZ ایران و از معدود مجلات با موضوعات خلاقیت ، نوآوری ، حل خلاق مسئله  و TRIZ در سطح جهان می باشد ( که البته تا کنون به فارسی بوده است ) .

ارائه مقالات :

- « خلاقیت شناسی و دانشTRIZ  » ( 1382 )  . فصلنامه علوم خلاقیت شناسی و حل مسئله   ابداعی TRIZ )) ( خلاقیت شناسی و کارآفرینی ) . شماره اول ، تابستان 1382 .

- « خلاقیت شناسی کارآفرینی » ( 1382 ) . فصلنامه علوم خلاقیت شناسی و حل مسئله ابداعی TRIZ ))  ( خلاقیت شناسی و کارآفرینی ) . شماره اول ، تابستان 1382 .

- « رویکرد خلاقیت شناختی  TRIZ» ( 1382 ) . فصلنامه علوم خلاقیت شناسی و حل مسئله ابداعی TRIZ )) ( خلاقیت شناسی و کارآفرینی ) . شماره دوم ، پائیز1382 .

- « خلاقیت شناسی کار در سازمان های صنعتی » ( 1382 ) . فصلنامه علوم خلاقیت شناسی و حل مسئله ابداعی TRIZ )) ( خلاقیت شناسی و کارآفرینی ) . شماره سوم ، زمستان1382 .

- « مفاهیم مهندسی کارآفرینی » ( 1382 ) . فصلنامه علوم

خلاقیت شناسی و حل مسئله ابداعی TRIZ )( خلاقیت شناسی و کارآفرینی ) . شماره سوم ، زمستان1382 .

- « خلاقیت شناسی مدیریت بهره وری » ( 1383 ). فصلنامه علوم خلاقیت شناسی و حل مسئله  ابداعی TRIZ )) ( خلاقیت شناسی و کارآفرینی ) . شماره چهار ، بهار 1383.

-  « نظریه خلاقیت شناسی ماگیاری بک » ( 1383 ) . فصلنامه علوم خلاقیت شناسی و حل مسئله ابداعی TRIZ )) ( خلاقیت شناسی و کارآفرینی ) . شماره شش ، پائیز1383 .

  - « مسئله و TRIZ  » ( ۱۳۸۳). فصلنامه علوم خلاقیت شناسی و حل مسئله ابداعی  TRIZ (خلاقیت شناسی و کارآفرینی ) . شماره شش، پائیز1383 .

- « خلاقیت شناسی فیزیک » (1383) . فصلنامه علوم خلاقیت شناسی و حل مسئله  ابداعی TRIZ  ( خلاقیت شناسی و کارآفرینی ) . شماره شش ، پائیز1383 .

- « خلاقیت شناسی سازمانی و مدیریتی : مدیریت استراتژیک خلاقیت و نوآوری »

(1383).    فصلنامه علوم خلاقیت شناسی و حل مسئله  ابداعی TRIZ )). شماره هفت ،زمستان1383 .

- « خلاقیت شناسی سازمانی و مدیریتی : سیستم TCIM  ( نظام مدیریت خلاقیت و نوآوری فراگیر ) . فصلنامه علوم خلاقیت شناسی و حل مسئله  ابداعی TRIZ )). شماره هشت ، بهار1384 .

- « شاخه های دانش خلاقیت شناسی بیونیکی » ( 1384 ) . فصلنامه علوم

خلاقیت شناسی و حل مسئله  ابداعی TRIZ . شماره نه ، تابستان 1384.

- « خلاقیت شناسی عمومی : تعاریف و مفاهیم خلاقیت و نوآوری » ( 1384 ) . فصلنامه علومخلاقیت شناسی و حل مسئله  ابداعی TRIZ )). شماره ده و یازده ، پائیز و زمستان1384.

- « خلاقیت شناسی سازمانی نظام پیشنهادها و مدیریت خلاقیت و نوآوری

 جامع (  TCIM ) . فصلنامه علوم خلاقیت شناسی و حل مسئله  ابداعی TRIZ . شماره دوازده ، بهار1385.

5-  ارائه سمینارها و سخنرانی های علمی ، طراحی وتدریس

دوره ها و کارگاههای  آموزشی  متعدد در دانشگاهها و سازمان های

مختلف کشور .

۶- تبدیل تدریجی موسسه علمی تاسیس شده در سال 1373 به

« پژوهشکده علوم خلاقیت شناسی ، نوآوری و حل مسئله ابداعی(  TRIZ ) »

برای طراحی وانجام مطالعات وپژوهش های تخصصی حرفه ای و کنفرانس های علمی در این خصوص .

 و نیز طراحی « مرکز بین المللی علم خلاقیت شناسی » ( ICSC ) .

6- انجام پژوهش های تخصصی و حرفه ای متعدد در حوزه شاخه های علم خلاقیت شناسی  و توسعه آن ، و ارائه مقالات علمی مربوطه به ژورنال ها و کنفرانس های علمی   بین المللی مرتبط  در کشورهای مختلف ؛ ( مانند آمریکا ، استرالیا ، ژاپن ، آلمان ، بلژیک ، فرانسه ، انگلستان ، ایتالیا ، سوئیس ، لیتوانی، اسپانیا ، پرتقال ، مکزیک ، آفریقای جنوبی ، مالزی ، سنگاپور ، چین ، ترکیه ، نروژ و دیگر کشورها ) .

و همچنین دعوت از ایشان برای همکاری های علمی ، عضویت در کمیته های علمی و ارائه سخنرانی علمی در کنفرانس ها ی بین المللی .

                                        فراخوان مقاله

           خلاقیت

    اولین کنفرانس ملی خلاقیت شناسی ، TRIZ و مهندسی و مدیریت نوآوری ایران

* با توجه به اهمیت و نقش روزافزون  جهانی فرایندها و پدیده های خلاقیت ،ابداع ، اختراع و نوآوری ، و گسترش مطالعات و پژوهش های علمی تخصصی در این باره ، با هدف ضرورت تبیین مبانی ، مفاهیم و رویکردهای این حوزه علمی برای بکارگیری آموزه ها ، راهبردها و راهکارهای آن جهت رشد و توسعه فرایندها و پدیده های خلاقیت و نوآوری در بخش های مختلف تعلیم و تربیتی ، علمی ، فرهنگی ، فناورانه ، صنعتی و اقتصادی کشور ، به  حول و قوه الهی « اولین کنفرانس ملی خلاقیت شناسی ، TRIZ و مهندسی و مدیریت نوآوری ایران » در تاریخ های 14 و 15آبان 1387 برگزار می گردد . از کلیه صاحبنظران ، پژوهشگران و علاقمندان سراسر کشور به ارسال مقاله و مشارکت دعوت می شود .

 * محورها و موضوعات کنفرانس :

محورها و موضوعات علمی کنفرانس شامل 4 بخش و زیر بخش های

مربوطه می باشد :

محور 1 ) خلاقیت و نوآوری از جنبه های روانشناختی ، علوم شناختی ،

             علوم تربیتی وآموزشی ،

            ( خلاقیت شناسی روانشناختی ، خلاقیت شناسی پرورشی ) ؛

     - مفاهیم نوین و ویژگی های تفکر خلاق و ابداعی ، تخیل خلاق .

      - جنبه های شناختی فرایند خلاقیت ، فراشناخت و خلاقیت .

      - ویژگی های ذهنی ، رفتاری و شخصیتی افراد خلاق و نوآور.

      - ( خلاقیت و نوآوری از دیدگاههای : روانشناسی شناختی ، روانشناسی 

      رشد ،روانشناسی یادگیری ، روانشناسی شخصیت ، روانشناسی تربیتی

         و غیره ) .

      - مفاهیم و ویژگی های یادگیری خلاق ، آموزش خلاق ، برنامه درسی خلاق ،

       کتاب درسی خلاق ، مدرسه خلاق ، دانشگاه خلاق . نقش خانواده .

       - رویکرد ها و روش های پرورش و توسعه توانش های  تفکر ، خلاقیت ،

       حل خلاق مسئله ، ابداع ، اختراع  و نوآوری برای مقاطع مختلف  سنی

       و تحصیلی (پیش دبستانی ، دبستانی ، راهنمائی متوسطه و دانشگاه ) .                   

    - رویکردهای آموزش تکنیک های خلاقیت و حل خلاق مسئله ( CPS ) ،

     فلسفه و تفکربرای کودکان ، TRIZ برای کودکان ، کورت ،

     TRIZ برای مدرسه و دانشگاه ، و دیگر رویکردها .

محور2) خلاقیت و نوآوری از جنبه های مدیریتی ، سازمانی و صنعتی ،

          مدیریت خلاقیت و نوآوری ، خلاقیت شناسی سازمانی و مدیریتی ؛   

      - ساختارسازمانی متناسب با رشد و توسعه خلاقیت و نوآوری .     

      - فرهنگ سازمانی رشد دهنده خلاقیت و نوآوری .

       - الگوهای مدیریت خلاق ، نوآور و کارآفرین .  

       -  ویژگی های سازمان های خلاق و نوآور .

      - خلاقیت شناسی  TRIZ مدیریتی .                            

       - خلاقیت و نوآوری و کیفیت و بهره وری .

      - خلاقیت و نوآوری ، توسعه و تحول ، مهندسی مجدد وتعالی سازمانی .

       - خلاقیت و نوآوری و فناوری اطلاعات .  

       - خلاقیت و نوآوری و مدیریت دانش .

       - خلاقیت و نوآوری و کارآفرینی سازمانی .

      - تحقیق و توسعه (  R & D) ، نوآوری فناورانه .

       - راهبردها و راهکارهای توسعه خلاقیت و نوآوری در سازمان ها و صنایع .

محور 3) روش ها و فنون خلاقیت و نوآوری ، مهندسی خلاقیت و نوآوری

          -  فنون ، روش ها و تکنیک های خلاقیت و ایده پردازی .

        -  فنون و روش شناسی های حل خلاق مسئله  CPS.

        - خلاقیت شناسی TRIZ ( نظریه حل مسئله ابداعی و

         خلاقیت و نوآوری نظام یافته و کاربردهای مختلف آن .  

         - اختراع شناسی و مهندسی اختراع .

         - خلاقیت شناسی بیونیکی  ( مهندسی خلاقیت و نوآوری بیونیکی ) .

محور 4) خلاقیت و نوآوری از جنبه های فرهنگی و اجتماعی ،

            ( خلاقیت شناسی جامعه شناختی ) ؛

         - فرهنگ خلاقیت و نوآوری ، ویژگی ها ی جامعه خلاق ، فرهنگ خلاق .

       - جنبه های جامعه شناختی ابداعات ، اختراعات و نوآوری ها . 

       - موانع فرهنگی و اجتماعی خلاقیت و نوآوری .

       - مالکیت فکری . راهبردها و راهکارهای حمایت از نوآوران .

       - خلاقیت و نوآوری و رشد و توسعه اقتصادی واجتماعی .

       - نقش رسانه ها، سینما و صدا وسیما درالگودهی وترویج فرهنگ

         خلاقیت و نوآوری .

* سایر موضوعات مرتبط و جنبه های خلاقیت و نوآوری .

* مقالات مورد نظر کنفرانس :

 مقالات علمی پژوهشی ، علمی مروری اصیل و نو ،  تجربی و مورد کاوی

   ( بدیهی است  رعایت اصول و ساختار مقاله نویسی علمی ضروری می باشد ) .

* دبیر کمیته علمی : دکتر سید مهدی گلستان هاشمی

* برنامه زمانی کنفرانس :

     - مهلت ارسال خلاصه تفصیلی مقالات : تا 15 تیر 1387

     - مهلت ارسال اصل مقالات تایید شده : تا 20 شهریور 1387

* روش ارسال مقالات : ارسال فایل word  به پست الکترونیکی دبیرخانه کنفرانس :

                                     CreatologyConf@gmail.com                                                               

یا از طریق وب سایت کنفرانس :

       http://iranCreatologyConf.ir

 * ثبت نام علاقمندان به شرکت در کنفرانس از طریق وب سایت می باشد .

دبیرخانه اولین کنفرانس ملی خلاقیت شناسی ، TRIZ و مهندسی و مدیریت نوآوری ایران

علم خلاقیت شناسی (Creatology) عبارت است از علم مطالعه فرایند ها و پدیده های خلاقیت (Creativity) و نوآوری (Innovation) درهمه زمینه های علمی ، فناورانه ، صنعتی ، سازمانی ،اجتماعی ، ادبی ، هنری و غیره با رویکردها و روش شناسی های مختلف (گلستان هاشمی ،1379) .

خلاقیت شناسی یک حوزه علمی میان رشته ای و چند رشته ای است و دارای زیر رشته ها یا شاخه های تخصصی درونی و بیرونی متعددی می باشد .

برحسب این که خلاقیت و نوآوری با رویکرد چه رشته ای مورد مطالعه و بررسی قرار بگیرد انواع زیر رشته ها  یا شاخه های درونی خلاقیت شناسی شکل می گیرد.

همچنین بر حسب این که خلاقیت و نوآوری چه زمینه یا موضوعی ،  با رویکرد های فوق مورد مطالعه و بررسی قرار گیرد دراین صورت زیر رشته ها یا شاخه های بیرونی

خلاقیت شناسی تشکیل می شوند (گلستان هاشمی ،۱۳۸۰،۱۳۷۹ ،۱۳۸۲،۱۳۸۱ ) .

رویکرد یکپارچه و جامع خلاقیت شناسی را می توان رویکرد خلاقیت شناختی نامید .

                                                          بسم الله الرحمن الرحیم

پرده  بگردان  و  بزن   ساز  نو     هان که رسید از فلک آواز نو

تازه و خندان نشود هوش و گوش    تا  ز خرد  در  نرسد   راز نو ( مولانا )

دوران حاضر را به دلیل ویژگی های خاصی که دارد «عصر خلاقیت و نوآوری » نامیده اند .

تفکر خلاق ، ابداع ، اختراع  و نوآوری ازبزرگ ترین موهبت های الهی و از قابلیت های منحصر به فرد انسان به عنوان اشرف مخلوقات می باشد . سیر حرکت تحولی و تکاملی انسان از واپسین روزهای حیات زمینی شناخته شده در عصر سنگ تا تمدن پیچیده و پسا صنعتی امروز مرهون خلاقیت و نوآوری است . با توجه به اهمیت و نقش خلاقیت و نوآوری ، جنبه های مختلف آن ، حداقل از ابتدای قرن بیستم  به عنوان یک موضوع اساسی ، مورد مطالعات و پژوهش های بسیاری قرارگرفته است .

ره آورد این پژوهش ها ، مجموعه دانش هائی است که قابلیت ها و زمینه های مناسب برای شکل گیری حوزه علمی نوینی  با ماهیت بین رشته ای و چند رشته ای با هویت مستقل  به نام  « خلاقیت شناسی » (Creatology) به عنوان علم مطالعه فرایند ها و پدیده های خلاقیت و نوآوری را ایجاد نموده است .

علم خلاقیت شناسی می تواند در حوزه های متعددی از قبیل علم ، فناوری ، صنعت ، تعلیم و تربیت و جامعه نقش های بسیار مهم واثربخش ایفا نماید .